लैंलैंमा लागेर सुनमा लगानी नगरौं, सोचविचार गरौं !

अहिले सुन किन्नेको ओइरो लागेको छ । बजारमा सुनको मूल्य दिनहुँ बढिरहेको छ । अझै सुनको मूल्य बढ्ने व्यापारीहरु बताउँछन् । सुन तोलाकै साढे दुई लाखसम्म पुग्ने बजारमा व्यापक चर्चा छ । सुनको मूल्य बढेसँगै आम सर्वसाधारण पनि सुन किनिरहेका छन् । आफुसँग भएको रकम उनीहरु सुनमा खर्चिरहेका छन् ।
फेरि भोलि सुनको मूल्य हवात्तै घट्यो भने अहिले महंगोमा किन्नेको हालत के होला ? पक्कै पनि उनीहरु पनि डुब्ने छन् । मान्छे कि त परेर चेत्छ कि त देखेर । त्यसैले, अर्काको लैंलैंमा लाग्नुहुन्न । छिटो नाफा कमाइन्छ भनेर यस्तोमा लगानी गर्नुहुन्न । उदाहरण नै भन्नुपर्दा हिजो कित्ताकै ३५ सय हालेर सेयर किनेकाहरु अहिले सय रुपैयाँमा बिक्री नहुँदा चुलुम्मै डुबेका छन् ।

त्यस्तै, घरजग्गा र गाडीमा पनि यस्तै भएको छ । आनाकै ४० लाख हालेर किनेको जग्गा अहिले त्यसको आधा मूल्यमा बिकेको छैन । २० लाखमा किनेको गाडी लाखमा बिक्री हुन्न । यता, ब्याजको प्रलोभनमा परेर सहकारीमा निक्षेप जम्मा गरेका बचतकर्ताहरु पनि आज नराम्ररी डुबेका छन् । सहकारी भाग्यो । करोडौं बचतकर्ताको बिचल्ली बनायो ।

त्यसरी नै अहिले बैंकले पनि बचतकर्ताहरुको यस्तै हालत बनाउने देखिन्छ । अहिले बैंक पनि टाट पल्टिने अवस्थामा पुगेको छ । बैंक डुब्ने डरले अहिले सर्वसाधारणले आफ्नो निक्षेप निकालेर सुन किनिरहेको पाइन्छ । सुन किनेर घरमा राख्ने गरेका छन्, जनताले । सबैले सुनमा लगानी गर्ने भएपछि पैसा झन् फ्रिज हुने भएको छ ।

किनकि सुन बेचेको पैसा व्यापारीहरुले बैंकमा राख्दैनन् । सुन धितो राखेर वा बेचेर कमाएको पैसा व्यापारीहरुले ३६ प्रतिशत ब्याजमा लगाइरहेका छन् । डेढ लाखको सुन धितो राखेर ५० हजार कर्जा दिई तीन महिनाको समय दिइन्छ । अनि सो अवधिभित्र ऋण नतिरेर सुन नै पचाइदिन्छन् । हिजो पनि सर्वसाधारण लैंलैंमा लागेर डुबे । र, आज पनि त्यँही गल्ती दोहोर्याउँदै छन् ।

दलालीहरुको लैंलैंमा लगेर बैंकले सय रुपैयाँमा निष्काशन गरेको सेयर ३५ सयमा किने । पाँच हजार आना नपर्ने जग्गा ६०–६५ लाखमा किने । पाँच लाखको गाडी पनि २०–३० लाख हालेर किने । हिजो दलालीहरुको लैंलैंमा लागेर सर्वसाधारण डुबे त आज सुन व्यापारीहरुको लैंलैंमा जनता डुब्दै छन् । त्यसैले, अब जनता समयमै सर्तक हुनुपर्छ ।

सरकारले बैंक, वित्तिय संस्था खोल्न अनुमति दियो । बैंक, सहकारी, लघुवित्त, फाइनान्समा पैसा राख्नुस्, हामी तपाईंहरुको पैसाको जिम्मेवारी लिन्छौं भनेर सरकारमा बसेका व्यक्तिहरुले नै भने । सीधासाधी जनताले विश्वासमा परेर आफुसँग भएको वा जीवनभर दुःख गरेर, खाईनखाई राखेको पैसा बैंक, वित्तिय संस्थामा राखे ।

तर, सहकारी त्यँही पैसा लिएर भाग्यो । अहिले सरकार पनि त्यस्ता ठग, चोर सहकारीका सञ्चालक, अध्यक्षलाई पक्राउ गर्दैन । अधिंकाश बैंकका कर्मचारीले पनि बचतकर्ताको पैसा हिनामिना वा चोरी गरेको घटना बाहिरिएको छ । यसरी बैंक, वित्तिय संस्थाबाट विश्वास उठेपछि सर्वसाधारणले आफ्नो निक्षेप निकाले । र, फेरि राखेनन् ।

व्यापार व्यवसायमा पनि लगानी गरेनन् । र, अहिले त्यो पैसाले सबैले सुन किनिरहेका छन् । सुन किन्दा न राज्यले राजस्व पाउँछ न त्यहाँबाट रोजगारी सिर्जना हुन्छ । जनताले सरकारमाथि विश्वास गर्न छोडिसकेका छन् । सरकारले सहकारीका सञ्चालक, अध्यक्षलाई समातेको भए र बचतकर्ताको निक्षेप फिर्ता गरिदिएको भए आज बैंकबाट पैसा निकाल्नेको भीड बढ्दैन्थ्यो ।

अहिले सर्वसाधारणले बैंकमा बचत गर्न छोडेका छन् । भएको पनि निकालिरहेका छन् । यता, घरजग्गा, गाडी र सेयरमा लगानी गर्न छोडेका छन्, जनताले । सँगै व्यापारव्यवसाय गर्न पनि छोडिएको छ । अहिले जोकोही सुन किनिरहेका छन् अनि घरमा लुकाइरहेका छन् । पैसा जति सबै सुनमा लगानी गरिएको छ । फेरि त्यो सुन घरमै राखिन्छ ।

यसले बजारमा झन् ठुलो मन्दी निम्त्याउने देखिन्छ । सरकार आर्थिक मन्दी हटाउँछु भन्छ । तर, मुखले बोल्दैमा त मन्दी हट्दैंन नि ? सरकारका मन्त्रीदेखि प्रधानमन्त्री, राष्ट्रपति, गभर्नर सबै अर्थतन्त्रम सुधार आएको दाबी गर्छन् । अर्थतन्त्रमा सुधार आएको हो भने किन उपत्यकामा कोठा, सटर र फ्रल्याट खाली भइरहेका छन् ?

किन व्यापारीहरु दिनहुँ पलायन भइरहेका छन् ? किन देशभर मन्दी छ ? राज्यको ढुकुटीमा राजस्व उठ्न छोडिसकेको छ । सरकारी स्वामित्वकै महालेखा परीक्षकको कार्यालय सरकारको आम्दानीभन्दा खर्च दोब्बर रहेको बताउँछ । सरकारको लक्ष्यअनुरुप ४० प्रतिशत पनि राजस्व उठेको छैन । बजार पूरै मन्दीमा छ । मालपोत र यातायात कार्यालय सुनसान छ ।

जनतामा निराशा छाएको छ । उनीहरुले विभिन्न क्षेत्रमा गरेको लगानी सबै डुबेको छ । भाटभटेनी, बिग मार्ट, सुपरमार्केटहरु पनि सुनसान छ । होटल, रेस्टुरेन्ट, माछा, मासु पसल, डेरीलगायतमा पनि कोही ग्राहक आउँदैनन् । अहिले भीड भनेको कि त सुन पसलमा कि बैंक, वित्तिय संस्थामा ।

एकातर्फ सुन किन्न मानिसहरुको लाम लागेको छ भने अर्कोतर्फ आफ्नो बचत झिक्न । यता, वैदेशिक रोजगारीको सिलसिलामा खाडी जानेहरुको पनि एयरपोर्टमा लर्को छ । २०८० सालमा धेरै मानिसहरुले आत्महत्या गरे । धेरै डुबे । धेरै सडकछाप भए । त्यो कारण थियो, सहकारी । सहकारीले पैसा खाइदिएपछि करोडौं जनताको घरपरिवार नै लथालिंग हुन पुग्यो ।

यो वर्ष अर्थात् ०८१ सालमा बैंक डुब्छ भनेर बजारमा व्यापक चर्चा छ । त्यसैले, अहिले बैंकमा पैसा निकाल्न बचतकर्ताहरुको भीड छ । बैंकको सम्पूर्ण कर्जा लगानी घरजग्गा, गाडी र सेयरमा छ भनेर अहिले जोकोहीलाई थाहा छ । फेरि हिजो सहकारी पनि यीनै क्षेत्रमा लगानी गर्दा नै भाग्नुपरेको थियो ।

बैंकबाट कर्जा लिएर घरजग्गा, गाडी र सेयर किनेकाहरु पनि धितोको मूल्य घटेपछि धितो नै बैंकलाई छोडिदिए । यता, यीनै क्षेत्रमा लगानी गरेका अधिंकाशको डुबेपछि भागाभाग नै चलेको छ । अहिले बजारमा भनिन्छ कि घरजग्गा, गाडी र सेयरको मूल्य चार दशकअघिमा फर्किन्छ । अब यसको कारोबारमा सुधार आउँदैन ।
अहिले सरकार हजार र पाँच सयको नोटमा प्रतिबन्ध पनि लगाउँदैन । बजारबाट मन्दी पनि हट्ँदैन । झन् झन् नाजुक अवस्थामा पुगेको छ । सरकारलाई राजस्व कसरी उठाउने ? खर्च कसरी धान्ने ? भनेर मतलब छैन । यता, जनता भने आफुसँग भएको पैसाले धमाधम सुन किनिरहेका छन् । सुन किन्दा सम्बन्धित व्यक्तिलाई फाइदा होला ।

बैंकबाट आफ्नो निक्षेप निकालेर सुन किनेपछि उनीहरु ढुक्क पनि होलान् । तर, यसबाट राज्यलाई त ठुलो घाटा छ नि त । सरकारले पहिल्यै घरजग्गा, गाडी, सेयर, सुनलगायतमा लगानी गर्न पाइँदैन । र, कृषि, उद्योग, व्यापार व्यवसायमा मात्र लगानी गर्न पाइने भनेर नीति बनाएको भए आज न बैंक, वित्तिय संस्था डुब्थे न नेपाली युवाहरु रोजगारीका लागि खाडी पुग्नु पथ्र्यो ।

तर, सरकारले समयमै यसबारे नसोच्दा आज देश नै तहसनहस अवस्थामा पुगेको छ । सरकारमा बस्नेहरुले देश र जनताको लागि सोचेनन् । आफ्नो पार्टी र परिवारको लागि मात्र सोचे । अनि यस्ता व्यक्तिहरुका कारण आज देश नै नरहने अवस्थामा पुगेको छ । अब जनता पनि दलाली वा व्यापारीहरुको लैंलैंमा लाग्नुहुन्न । जथाभावी लगानी नगरौं, पहिला राम्ररी सोचौं ।