निगरानी ब्यूरो/ काठमाडौँ
। पाँच करोड रुपैयाँसहित अवैध हुन्डी कारोबारमा संलग्न एक व्यक्ति पक्राउ पर्नु
राज्यका लागि चेतावनी मात्र होइन, वित्तीय प्रणालीमाथि गम्भीर प्रश्न
पनि हो। यस्तो घटना कुनै एक व्यक्तिको अपराधमा सीमित छैन; यो
संगठित, लामो समयदेखि मौलाइरहेको र राज्यको निगरानी प्रणालीलाई
चुनौती दिइरहेको अवैध आर्थिक सञ्जालको प्रतिविम्ब हो।
हुन्डी कारोबारले औपचारिक बैंकिङ
प्रणालीलाई कमजोर बनाउने मात्र होइन, कर छली, सम्पत्ति
शुद्धीकरण (money laundering), कालोधन विस्तार र आपराधिक गतिविधिलाई समेत
प्रोत्साहन गर्छ। ठूलो परिमाणको नगद रकम सहजै एक स्थानबाट अर्को स्थानमा सारिनु
भनेको राज्यको मौद्रिक नीति र वित्तीय अनुशासनमाथि सीधा प्रहार हो। अझ चिन्ताको
विषय के छ भने यस्ता कारोबारहरू प्रायः सीमा नाघेर सञ्चालन हुने भएकाले राष्ट्रिय
सुरक्षासँग पनि जोडिन्छन्।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाँकेले
हुन्डी सम्बन्धी कारोबार मुद्दाको अनुसन्धानका क्रममा राष्ट्रिय जनमत पार्टीका
नेता इरफान अहमद शेखलाई पक्राउ गरेको छ ।
प्रहरीले नेता शेखलाई पार्टीको
कार्यक्रमका लागि कपिलवस्तु जाने क्रममा दाङ जिल्लाको अमिलियाबाट पक्राउ गरेको
जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाँकेका प्रवक्ता एवं प्रहरी नायब उपरीक्षक दिपक पातलीले
जानकारी दिनुभयो ।
उहाँलाई नेपाल राष्ट्र बैङ्कको
वित्तीय जानकारी इकाई, बालुवाटार काठमाडौँबाट प्राप्त जाहेरीका
आधारमा दर्ता भएको मुद्दामा अनुसन्धान प्रक्रिया अगाडि बढाउन डुडुवा गाउँपालिका
वडा नम्बर ६ सुब्बापुर्वाका ४० वर्षीय नेता शेखलाई पक्राउ गरिएको हो । प्रहरी नायब
उपरीक्षक पातलीका अनुसार अनुसन्धानका क्रममा चार करोड ९२ लाख ८४ हजार २९६ रुपियाँ
बराबरको शङ्कास्पद हुन्डीमार्फत अवैध आर्थिक कारोबारगरेको देखिएको छ ।
केवाईसी विवरणमा उल्लेख गरिएको
अनुमानित वार्षिक आम्दानी र वास्तविक कारोबार बिच ठूलो अन्तर देखिएपछि उक्त
गतिविधि हुन्डी तथा सम्पत्ति शुद्धिकरण (मनी लाउन्ड्रिङ) सँग सम्बन्धित हुनसक्ने
आशङ्कामा थप छानबिन आवश्यक ठानिएको प्रहरीले जनाएको छ ।
सोही मुद्दामा कोहलपुर नगरपालिका
वडा नम्बर १४ का विष्णु खटिकसमेत संलग्न रहेको आशङ्कामा समानान्तर रूपमा अनुसन्धान
भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ ।
प्रारम्भिक अध्ययनका क्रममा दुवै
जनाको बैंक खातामा ठूलो रकमको टर्नओभर देखिएको र खातामा जम्मा हुने नगदै रकम
तुरुन्तै विद्युतीय माध्यमबाट विभिन्न व्यक्ति एवम् संस्थाहरूमा रकमान्तर हुने
गरेको फेला परेको प्रहरीको भनाइ छ ।
पक्राउ पर्नेहरू प्रायः “मोहरा” मात्र हुने
र वास्तविक सञ्चालकहरू जोगिइरहने परिपाटी विगतमा देखिँदै आएको छ। त्यसैले यो घटनालाई
सामान्य गिरफ्तारीमा सीमित गर्नु हुँदैन। यसको पछाडिको सञ्जाल, लगानीकर्ता, संरक्षक
र सम्भावित राजनीतिक संरक्षणसम्म गहिरो अनुसन्धान आवश्यक छ। नत्र यस्ता समाचार
केही दिनको चर्चा बनेर हराउनेछन् र कारोबार पुनः अर्को रूपमै फस्टाउनेछ।
यसले आम नागरिकतर्फ पनि प्रश्न
तेर्स्याउँछ। सजिलो, छिटो र कम झन्झटको नाममा अनौपचारिक माध्यम
प्रयोग गर्नु अन्ततः देशकै अर्थतन्त्रलाई कमजोर बनाउने काम हो। बैंकिङ पहुँच
विस्तार, रेमिट्यान्स प्रणालीलाई थप विश्वसनीय र सस्तो बनाउने
जिम्मेवारी राज्यको हो भने कानुनी माध्यम प्रयोग गर्ने सचेतना नागरिकको दायित्व
हो।
अन्ततः, पाँच करोड रुपैयाँसहितको यो पक्राउ सफलता भए पनि यो अन्त्य होइन, सुरुआत मात्र हो। अब आवश्यक छ—निरन्तर निगरानी, कडा कानुनी कारबाही र राजनीतिक इच्छाशक्ति। नत्र अवैध हुन्डी कारोबारले देशको अर्थतन्त्रलाई भित्रभित्रै खोक्रो बनाइरहनेछ।
