गुल्मी: लुम्बिनी प्रदेश अन्तर्गत गुल्मी जिल्लाको रेसुङ्गा नगरपालिका वडा नम्बर ६ प्राकृतिक सौन्दर्य, कृषि सम्भावना र आपसी सद्भावको उत्कृष्ट नमुना बोकेको एउटा सुन्दर गाउँ हो। सदरमुकाम तम्घासबाट नजिकै रहेको यो वडा अथाह सम्भावनाले भरिपूर्ण भए पनि बढ्दो युवा पलायन र केही आधारभूत पूर्वाधारको अभावका कारण चुनौतीसँग जुधिरहेको छ।
तथ्यांकमा जनसंख्या, तर गाउँमा शून्यता राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार यस वडाको कुल जनसंख्या १,५४४ रहेको छ, जसमा ७१५ पुरुष र ८२९ महिला छन्। तर, यो तथ्यांकले गाउँको वास्तविक चित्र भने देखाउँदैन। गाउँमा अहिले पुरुषहरूको उपस्थिति अत्यन्तै न्यून छ। रोजगारीको अभावमा अधिकांश युवा तथा पुरुषहरू भारत, खाडी मुलुक र अन्य देशमा श्रम गर्न बाध्य छन्। फलस्वरुप, गाउँमा अहिले महिला, बालबालिका र वृद्धवृद्धाहरूको मात्र बाहुल्यता देखिन्छ। यसले गाउँमा श्रमशक्तिको चरम अभाव र सामाजिक असन्तुलनको गहिरो समस्या निम्त्याएको छ।
भौगोलिक र सामाजिक सामीप्यता
यस वडाको पूर्वमा रेसुङ्गा नगरपालिकाकै वडा नम्बर ५ (भुवनपानी) पर्छ भने पश्चिमतर्फ अर्घाखाँची जिल्लाको छत्रदेव गाउँपालिका वडा नम्बर ८ पर्दछ। भौगोलिक सिमाना जोडिएको अर्घाखाँचीको सानाचेक्मि र निउरे गाउँहरूसँग रेसुङ्गा-६ को सामाजिक, आर्थिक र पारिवारिक सम्बन्ध निकै घनिष्ट र ऐतिहासिक रहेको स्थानीयहरू बताउँछन्।
बाटो १५ मिनेटको, फोन गर्न भने डाँडामै पुग्नुपर्ने बाध्यता
यातायातको दृष्टिले वडा नम्बर ६ निकै सुगम मानिन्छ। पक्की (पिच) सडकको सुविधा भएकाले यहाँबाट सदरमुकाम तम्घास पुग्न करिब १५ मिनेट मात्र लाग्छ। तर, सञ्चारको अवस्था भने निकै दयनीय छ। नेपाल टेलिकमको भरपर्दो टावर नहुँदा मोबाइल नेटवर्कले काम गर्दैन। अहिलेको डिजिटल युगमा पनि आफन्तसँग फोनमा कुरा गर्न वा इन्टरनेट चलाउन स्थानीयहरू घरभन्दा माथिको डाँडामा उक्लिनुपर्ने बाध्यतामा छन्।
कृषिमा नयाँ आशा: सीमाघाटमा स्ट्राबेरी र सयपत्री
यस वडाका अधिकांश बासिन्दा परम्परागत कृषि (धान, मकै, गहुँ, कोदो, तरकारी र फलफूल) मा निर्भर छन्। तर, परम्परागत कृषिबाट मात्र जीवनयापन गर्न कठिन भइरहेका बेला वडामा केही आशलाग्दा व्यावसायिक प्रयासहरू पनि सुरु भएका छन्। पछिल्लो समय वडाको सीमाघाट क्षेत्रमा व्यावसायिक रूपमै 'स्ट्राबेरी' र सयपत्री फूलको खेती सुरु भएको छ। 'आर.एन.पी. नवोदय बहुउद्देश्यीय कृषि फर्म' मार्फत सुरु भएको यो अभ्यासले युवाहरूलाई गाउँमै उद्यमी बन्न र मनग्य आम्दानी गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश दिएको छ। यस्ता नगदे बाली र कृषि पर्यटन (Agro-tourism) लाई प्रवर्द्धन गर्न सके युवा पलायन रोक्न सकिने सम्भावना देखिन्छ।
शिक्षा र स्वास्थ्यको अवस्था
वडामा प्राथमिक स्वास्थ्य चौकीमार्फत स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध छ, जहाँ बालबालिका तथा महिलामुखी स्वास्थ्य कार्यक्रमहरू नियमित सञ्चालन भइरहेका छन्। शैक्षिक क्षेत्रमा भने वडाको प्रमुख शैक्षिक संस्थाको रूपमा 'श्री साउनेथुम आधारभूत विद्यालय' रहेको छ। यहाँ कक्षा ८ सम्म मात्र पढाइ हुने भएकाले कक्षा ९ र त्यसभन्दा माथिको अध्ययनका लागि विद्यार्थीहरूलाई अर्को वडा वा सदरमुकाम धाउनुपर्ने बाध्यता छ। त्यसैले यसै विद्यालयलाई माध्यमिक तहसम्म स्तरोन्नति गर्नु स्थानीयको प्रमुख माग बनेको छ।
स्थानीय नेतृत्व र भावी योजना
हाल वडाको नेतृत्व वडा अध्यक्ष गनबहादुर गुरुङले गरिरहेका छन्। उनीसँगै खुल्ला सदस्यहरू रामप्रसाद मरासिनी र खुमराज पोखरेल, महिला सदस्य कमला पोखरेल र दलित महिला सदस्य मन्जु परियार कार्यसमितिमा रहेका छन्। हाल वडा कार्यालयले महिला सशक्तिकरण, कृषि तालिम, खानेपानी सुधार र आयमूलक व्यवसाय प्रवर्द्धनका कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेको छ।
नमुना वडाका थप आधारहरू
वडा नं. ६ मा घर लिपपोत गर्न प्रयोग गरिने गुणस्तरीय रातो माटो पनि प्रशस्त उपलब्ध छ। उक्त स्थानसम्म पुग्ने व्यवस्थित बाटो निर्माण र वैज्ञानिक उत्खनन गरी बजार व्यवस्थापन गर्न सके स्थानीय स्तरमै राम्रो रोजगारी सिर्जना हुन सक्छ। यसैगरी, बालकाटे खेतसम्म भरपर्दो यातायातको व्यवस्था मिलाउन सके धान उत्पादनसँगै सुन्तला खेतीमा समेत उल्लेख्य वृद्धि हुने निश्चित छ। उत्पादन बढेपछि स्थानीय बासिन्दाको आयआर्जनमा सुधार भई बेरोजगारी समस्या समाधानमा ठूलो सहयोग पुग्ने देखिन्छ।
समग्रमा, रेसुङ्गा नगरपालिका वडा नम्बर ६ स्रोत र सम्भावनाले सम्पन्न क्षेत्र हो। बौद्धिक समूहले आवश्यकता र चुनौतीको पहिचान गरी विस्तृत कार्ययोजना बनाउने हो भने यो वडा छिट्टै समृद्धिको बाटोमा अघि बढ्न सक्छ। सञ्चार पूर्वाधारको विस्तार, माध्यमिक विद्यालयको स्थापना र स्थानीय स्रोतको सदुपयोग गर्न सके यो वडा सिङ्गो नगरपालिकाकै नमुना वडा बन्ने पक्का छ।
