यतिबेला देशभर गर्मी बढ्दै गएको छ भने प्रि-मनसुनको वर्षा पनि सुरु भएको छ। बढ्दो तापक्रम र मौसममा आएको एक्कासी परिवर्तनसँगै विभिन्न सरुवा तथा मौसमी रोगहरूको जोखिम उच्च बनेको छ। अहिले जिल्लाका अस्पताल तथा स्थानीय स्वास्थ्य संस्थाहरूमा मौसमी बिरामीहरूको चाप ह्वात्तै बढ्न थालेको छ।
चिकित्सकहरूका अनुसार यो मौसममा विशेषगरी पानी, खानपान, लामखुट्टे र हावाको माध्यमबाट सर्ने रोगहरूको प्रकोप बढी देखिने गर्छ। समयमै सतर्कता नअपनाए यी सामान्य लाग्ने रोगहरूले गम्भीर रूप लिन सक्ने स्वास्थ्यकर्मीहरूको भनाइ छ।
अहिलेको मौसममा बढी लाग्ने मुख्य रोगहरू, तिनका लक्षण र बच्ने उपायहरू यसप्रकार छन्:
१. पानी तथा खानपानजन्य रोग (झाडापखाला र टाइफाइड)
गर्मी मौसममा खानेकुरा छिटो बिग्रने र दूषित पानीको प्रयोग बढ्ने हुनाले पानीजन्य रोगको संक्रमण धेरै हुन्छ। यतिबेला टाइफाइड, झाडापखाला, आउँ र फुड पोइजनिङका बिरामीहरू धेरै भेटिन्छन्।
लक्षण: पेट दुख्ने, बान्ता हुने, बारम्बार पातलो दिसा लाग्ने, उच्च ज्वरो आउने र खाना नरुच्ने।
२. लामखुट्टेजन्य रोग (डेंगु)
गर्मी र फाट्टफुट्ट वर्षाका कारण घर वा बजार वरपर पानी जमेर लामखुट्टेको वृद्धि विकास छिटो हुन्छ। यस्तो मौसममा 'एडिस' जातको लामखुट्टेको टोकाइबाट डेंगुको जोखिम उच्च रहन्छ।
लक्षण: एक्कासी उच्च ज्वरो आउने, टाउको र आँखाको पछिल्लो भाग असाध्यै दुख्ने, जोर्नी तथा मांसपेशी कडा रूपमा दुख्ने र शरीरमा बिमिरा आउने।
३. भाइरल ज्वरो र रुघाखोकी
दिउँसो अत्यधिक गर्मी हुने र कहिलेकाहीँ हावाहुरीसहित पानी पर्ने हुनाले मौसममा आउने उतारचढावले भाइरल ज्वरो र रुघाखोकीको संक्रमण तीव्र रूपमा फैलिने गर्छ।
लक्षण: पूरै शरीर दुख्ने, घाँटी खसखस गर्ने वा दुख्ने, सुक्खा खोकी लाग्ने र एक्कासी ज्वरो आउने।
४. 'लु' लाग्ने (Heat Stroke)
दिउँसोको चर्को घाममा हिँड्दा वा खेतबारीको काम गर्दा 'लु' लाग्ने जोखिम अत्याधिक हुन्छ। साथै, धेरै पसिना आउने भएकाले यो मौसममा छालामा फंगल इन्फेक्सन र घमौराको समस्या पनि बढी देखिन्छ।
लक्षण: चक्कर लाग्ने, अत्यधिक तिर्खा लाग्ने, धेरै पसिना आउने वा पसिना नै नआउने, ढुकढुकी बढ्ने र बेहोस हुने।
कसरी बच्ने?
यी मौसमी रोगहरूबाट बच्नका लागि जनस्वास्थ्य विज्ञहरूले निम्न उपायहरू अपनाउन सर्वसाधारणलाई सुझाव दिएका छन्:
शुद्ध पानीको प्रयोग: पानी सधैं उमालेर वा फिल्टर गरेर मात्र पिउने। बाटोमा पाइने खुला पानी वा बरफको प्रयोग नगर्ने।
खानपानमा ध्यान: ताजा, सफा र राम्ररी पाकेको खानेकुरा मात्र खाने। बासी, सडेगलेका र झिँगा भन्केका खुला खानेकुरा नखाने।
सरसफाइ: खाना खानुअघि, शौच गरेपछि र बाहिरबाट घर फर्किएपछि अनिवार्य रूपमा साबुनपानीले मिचीमिची हात धुने।
लामखुट्टेबाट बच्ने: घर, पसल र कार्यालय वरपर टायर, गमला वा खाल्डोमा पानी जम्न नदिने। सुत्दा अनिवार्य झुलको प्रयोग गर्ने र घरबाहिर निस्कँदा शरीर छोप्ने लुगा लगाउने।
घामबाट बच्ने: प्रशस्त मात्रामा पानी र झोलिलो पदार्थ पिउने। चर्को घाममा सकेसम्म नहिँड्ने र हिँड्नै परे छाता वा टोपीको प्रयोग गर्ने।
यी रोगहरूलाई सामान्य लक्षण भनेर बेवास्ता गर्दा ज्यान नै जोखिममा पर्न सक्ने भएकाले जथाभावी औषधि पसलबाट औषधि किनेर खानुको साटो समयमै नजिकैको स्वास्थ्य संस्थामा गई चिकित्सकको परामर्श लिन आग्रह गरिएको छ।
