काठमाडौँ । मनसुन सक्रिय भएसँगै देशका विभिन्न स्थानमा भारी
वर्षाको सम्भावना रहेको मौसमविद्हरूले जनाएका छन्। यस्तो अवस्थामा नदी, खोला तथा
पहिरोको जोखिमयुक्त क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिक विशेष सतर्क रहनुपर्ने आवश्यकता
छ। वर्षा आफैंमा प्राकृतिक प्रक्रिया भए पनि त्यसबाट हुने क्षति भने पर्याप्त
पूर्वतयारी र सावधानीबाट धेरै हदसम्म कम गर्न सकिन्छ।
नेपालको भौगोलिक बनावटका कारण प्रत्येक वर्ष मनसुनसँगै बाढी, पहिरो, डुबान र
सडक अवरोधका घटना दोहोरिने गरेका छन्। जलवायु परिवर्तनको प्रभावका कारण वर्षाको
स्वरूप अझ अनियमित र तीव्र बन्दै गएको छ। छोटो समयमा अत्यधिक वर्षा हुँदा जनधनको
ठूलो क्षति हुने गरेको विगतका घटनाले देखाइसकेको छ।
यस्तो अवस्थामा संघ, प्रदेश र स्थानीय
सरकारले विपद् व्यवस्थापनका सम्पूर्ण संयन्त्रलाई उच्च सतर्कतामा राख्नुपर्छ।
जोखिमयुक्त बस्तीको निगरानी, सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरणको
तयारी, उद्धार सामग्रीको व्यवस्थापन तथा स्वास्थ्य सेवा र सञ्चार
प्रणालीलाई चुस्त बनाउनु अत्यावश्यक छ। सडक, पुल तथा अन्य
सार्वजनिक पूर्वाधारको नियमित निरीक्षण गरी सम्भावित जोखिम कम गर्न सम्बन्धित
निकाय सक्रिय हुनुपर्छ।
नागरिकको भूमिका पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। मौसमको
आधिकारिक सूचना नियमित रूपमा पछ्याउने, अनावश्यक यात्रा
नगर्ने, बाढी आएका नदी वा खोल्सा तर्ने प्रयास नगर्ने तथा पहिरोको
जोखिम भएका क्षेत्रमा विशेष सावधानी अपनाउने बानीले ठूलो दुर्घटना टार्न सक्छ।
अफवाहभन्दा आधिकारिक सूचनामा विश्वास गर्नु र स्थानीय प्रशासनको निर्देशन पालना
गर्नु सबैको दायित्व हो।
प्राकृतिक विपद् रोक्न सकिँदैन, तर त्यसबाट हुने क्षति न्यून गर्न सकिन्छ। त्यसका लागि समयमै सूचना, प्रभावकारी समन्वय, जिम्मेवार सरकारी तयारी र नागरिकको सचेत सहभागिता अपरिहार्य छ। मनसुनलाई केवल मौसमको परिवर्तनका रूपमा होइन, पूर्वतयारी र जिम्मेवारीको परीक्षाका रूपमा लिन सके मात्र सम्भावित क्षतिलाई न्यून गर्न सकिनेछ। अहिलेको आवश्यकता त्रास होइन, उच्च सतर्कता र प्रभावकारी तयारी हो।
