हिमाली क्षेत्रमा हिमपातको संकेत :
जनजीवनमा असर पर्ने सम्भावना
काठमाडौँ । हिमाली
क्षेत्रमा आगामी दिनहरूमा हिमपातको संकेत देखिनु केवल मौसमी परिवर्तनको खबर मात्र
होइन, यसले जनजीवन, यातायात, कृषि, पर्यटन र
समग्र अर्थतन्त्रमा समेत प्रत्यक्ष असर पार्ने सम्भावनालाई संकेत गर्छ। हरेक
वर्षजस्तै यस वर्ष पनि समयभन्दा चाँडो वा तीव्र हिमपात भएमा त्यसको तयारी र
व्यवस्थापन कत्तिको प्रभावकारी हुन्छ भन्ने प्रश्न फेरि उठेको छ।
हिमपातले एकातिर हिमाली भेगका
जलस्रोतलाई दीर्घकालीन रूपमा फाइदा पुर्याउने अपेक्षा गरिन्छ। हिमनदी र
हिमतालहरूमा पानीको मात्रा बढ्नुले तल्लो भेगसम्म सिँचाइ र विद्युत् उत्पादनमा
सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। तर अर्कोतर्फ, तत्कालीन रूपमा
यसले दैनिक जनजीवनलाई निकै कठिन बनाउने जोखिम पनि उत्तिकै छ। चिसो बढ्नु, सडक
अवरुद्ध हुनु, हवाई सेवा प्रभावित हुनु र खाद्यान्न तथा औषधिको आपूर्ति
अवरुद्ध हुनु जस्ता समस्या दोहोरिन सक्छन्।
विशेषगरी हिमाली तथा उच्च पहाडी
क्षेत्रका बासिन्दा यसबाट बढी प्रभावित हुन्छन्। कमजोर आवास, सीमित
स्वास्थ्य सेवा र सञ्चारको अभावका कारण सामान्य हिमपात पनि संकटमा रूपान्तरण हुन
सक्छ। वृद्धवृद्धा, बालबालिका र दीर्घरोगीहरूका लागि चिसो
मौसम थप जोखिमपूर्ण हुन्छ। यस्ता अवस्थामा समयमै स्वास्थ्य सेवा र राहत सामग्री
उपलब्ध गराउन नसक्दा मानवीय क्षति हुने सम्भावना रहन्छ।
पर्यटन क्षेत्र पनि हिमपातको
दोहोरो प्रभावमा पर्छ। एकातिर हिमपातले हिमाल, पदमार्ग र
प्राकृतिक सौन्दर्य बढाएर पर्यटक आकर्षित गर्न सक्छ, अर्कोतिर अत्यधिक
हिमपात र अव्यवस्थित सूचना प्रणालीले पर्यटकको सुरक्षामा प्रश्न उठाउन सक्छ।
विगतका अनुभवले देखाएका छन् कि पूर्वसूचना र उद्धार व्यवस्थाको कमजोरीले ठूलो
क्षति निम्त्याउन सक्छ।
यस सन्दर्भमा राज्यको भूमिका अझ
जिम्मेवार हुन आवश्यक छ। मौसम पूर्वानुमानलाई प्रभावकारी रूपमा जनस्तरसम्म पुर्याउने, जोखिमयुक्त
क्षेत्र पहिचान गर्ने, आवश्यक राहत सामग्रीको अग्रिम भण्डारण
गर्ने र स्थानीय तहसँग समन्वय बढाउने काम अब ढिलो गर्न हुँदैन। साथै, दीर्घकालीन
रूपमा हिमाली क्षेत्रमा जलवायु अनुकूल पूर्वाधार र जीवनशैली विकासतर्फ ध्यान दिनु
अपरिहार्य छ।
हिमपात प्राकृतिक प्रक्रिया हो, तर
त्यसबाट हुने असरलाई न्यूनिकरण गर्नु हाम्रो तयारी र सचेतनामा निर्भर हुन्छ। समयमै
सही कदम चाल्न सकिएमा हिमपात संकट होइन, अवसरका रूपमा पनि
रूपान्तरण गर्न सकिन्छ।
