काठमाडौं । पछिल्लो केही दिनयता तापक्रममा भएको वृद्धिसँगै तराई र पहाडी भेगका केही स्थानमा 'लु' (Heat Wave) को जोखिम बढेको छ। तातो हावा चल्ने र अत्यधिक गर्मी हुने यो मौसममा स्वास्थ्यको विशेष ख्याल नगरे यसले ज्यान समेत लिन सक्ने चिकित्सकहरूले चेतावनी दिएका छन्।
'लु' भनेको के हो?
गर्मीयाममा वायुमण्डलको तापक्रम अत्यधिक बढेर चल्ने तातो र सुक्खा हावालाई नै 'लु' भनिन्छ। सामान्यतया, जब तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुग्छ र तातो हावा निरन्तर चल्छ, तब 'लु' को अवस्था सिर्जना हुन्छ। यसले शरीरको तापक्रम नियन्त्रण गर्ने क्षमतालाई बिगार्छ, जसलाई 'हिट स्ट्रोक' पनि भनिन्छ।
लु लागेका लक्षणहरू:
अत्यधिक तिर्खा लाग्नु र मुख सुक्नु।
टाउको भारी हुनु वा तीव्र रूपमा दुख्नु।
चक्कर लाग्नु र कमजोरी महसुस हुनु।
शरीरबाट पसिना ननिस्कनु तर छाला रातो र तातो हुनु।
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु।
लुबाट बच्न के गर्ने?
१. प्रशस्त पानी र तरल पदार्थ पिउने:
तिर्खा नलागे पनि समय-समयमा पानी पिइरहनुपर्छ। घरमा बनेको ताजा फलफूलको रस, कागती पानी, नुन-चिनीको घोल वा मही सेवन गर्नु लाभदायक हुन्छ।
२. घामबाट जोगिने:
बिहान ११ बजेदेखि दिउँसो ४ बजेसम्म घामको राप उच्च हुने भएकाले यो समयमा अत्यावश्यक कामबाहेक बाहिर ननिस्कने। निस्कनै परे छाता ओढ्ने वा टोपी लगाउने।
३. उचित पहिरन:
बाहिर निस्कँदा सुतीको हल्का र खुकुलो कपडा लगाउने, जसले शरीरलाई सित्तल राख्न र पसिना सोस्न मद्दत गर्छ।
४. खानपानमा ध्यान:
धेरै मसलेदार, चिल्लो र बासी खानेकुरा नखाने। ताजा फलफूल र हरियो सागसब्जीको सेवन बढाउने। मदिरा र क्याफिनयुक्त पेय पदार्थ (चिया, कफी) ले शरीरलाई निर्जलीकरण (Dehydration) गराउने हुँदा यसबाट टाढै रहनुपर्छ।
५. चिसो ठाउँमा बस्ने:
घामबाट फर्किएपछि सिधै चिसो पानीले ननुहाउने। केही समय सित्तलमा बसेर मात्र शरीरलाई चिसो पार्ने। घरका झ्यालढोकामा पर्दा लगाएर भित्रको वातावरण सित्तल राख्ने।
विशेष सावधानी:
बालबालिका, वृद्धवृद्धा, गर्भवती महिला र दीर्घरोगीहरू लुको जोखिममा बढी हुने भएकाले उनीहरूको विशेष रेखदेख गर्नुपर्छ। यदि कसैलाई लु लागेको शंका लागेमा तुरुन्त चिसो ठाउँमा लैजाने, शरीरलाई भिजेको कपडाले पुछिदिने र अवस्था गम्भीर भएमा नजिकैको स्वास्थ्य संस्थामा लैजान ढिलाइ गर्नु हुँदैन।
