काठमाडौँ । हरेक वर्ष मे १७ मा मनाइने विश्व दूरसञ्चार तथा सूचना समाज दिवसले प्रविधि, सञ्चार र डिजिटल पहुँचको महत्वलाई विश्वसामु पुनः स्मरण गराउने गर्दछ । सूचना प्रविधिको तीव्र विकाससँगै संसार ‘डिजिटल युग’ मा प्रवेश गरिसकेको अवस्थामा नेपालजस्ता विकासोन्मुख मुलुकका लागि यो दिवस अझ बढी सान्दर्भिक बनेको छ ।
आज शिक्षा, स्वास्थ्य, बैंकिङ, व्यापारदेखि सरकारी सेवासम्म डिजिटल प्रणालीमा आधारित बन्दै गएका छन् । यस्तो अवस्थामा नागरिकलाई सहज, सुरक्षित र सर्वसुलभ डिजिटल पहुँच उपलब्ध गराउनु राज्यको प्रमुख दायित्व हो । नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा इन्टरनेट प्रयोगकर्ता र मोबाइल सेवाको पहुँच उल्लेख्य रूपमा बढेको भए पनि दुर्गम क्षेत्र अझै गुणस्तरीय सेवा पहुँचबाट टाढा छन् ।
शहरमा तीव्र गतिको इन्टरनेट उपलब्ध भइरहँदा ग्रामीण भेगमा सामान्य नेटवर्कसमेत अवरुद्ध हुने अवस्था छ । डिजिटल पहुँचको यही असमानताले सूचना र अवसरमा विभाजन सिर्जना गरिरहेको छ । त्यसैले ‘डिजिटल समावेशिता’ अहिलेको प्रमुख आवश्यकता हो ।
प्रविधिको विस्तारसँगै साइबर सुरक्षा, डिजिटल साक्षरता र व्यक्तिगत गोपनीयताको चुनौती पनि बढ्दै गएको छ । इन्टरनेटको पहुँच मात्र पर्याप्त हुँदैन, त्यसको सुरक्षित र सही प्रयोगबारे नागरिकलाई सचेत बनाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ । विशेषगरी विद्यार्थी र युवापुस्तालाई डिजिटल सीपसँग जोड्दै सिर्जनात्मक तथा उत्पादनमुखी प्रयोगतर्फ प्रेरित गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
नेपाल सरकारले डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्कमार्फत विभिन्न सेवा प्रवाहलाई प्रविधिमैत्री बनाउने प्रयास गरिरहेको छ । तर नीति निर्माणसँगै प्रभावकारी कार्यान्वयन, पूर्वाधार विस्तार र ग्रामीण क्षेत्रमा लगानी बढाउन सके मात्र यसको वास्तविक उपलब्धि महसुस गर्न सकिन्छ ।
विश्व दूरसञ्चार तथा सूचना समाज दिवसले प्रविधिलाई विलासिता होइन, आधारभूत आवश्यकता मान्दै सबै नागरिकसम्म समान पहुँच पुर्याउनुपर्ने सन्देश दिएको छ । डिजिटल विकासलाई समावेशी, सुरक्षित र नागरिकमैत्री बनाउन सके मात्र सूचना प्रविधिले समृद्धि र सामाजिक रूपान्तरणको आधार तयार गर्न सक्छ ।
