काठमाडौँ । गीत, संगीत र कला अभिव्यक्तिको स्वतन्त्र माध्यम हुन्। कलाकारले
समाजका विविध पक्षलाई सिर्जनात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्ने अधिकार राख्छन्। तर
अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता प्रयोग गर्दा कुनै समुदाय, पेसा वा वर्गको गरिमा र सामाजिक प्रतिष्ठामा अनावश्यक आघात पुग्ने अवस्था
सिर्जना हुनु हुँदैन। पछिल्लो समय सार्वजनिक भएको ‘मास्टर्नी’ गीतप्रति नेपाल
शिक्षक महासंघले शिक्षण पेसाको अपमान भएको भन्दै आपत्ति जनाउनु यही सन्दर्भमा
गम्भीर बहसको विषय बनेको छ।
आगामी भदौ ५ गतेबाट प्रदर्शनको
तयारीमा रहेको नेपाली चलचित्र ‘मास्टर्नी’को प्रवर्धनात्मक गीतप्रति नेपाल शिक्षक
महासंघले गम्भीर आपत्ति जनाएको छ। महासंघले शुक्रबार एक विज्ञप्ति जारी गर्दै उक्त
गीतमा प्रयोग गरिएका शब्द र भावले महिला शिक्षक तथा समग्र शिक्षण पेसाको मर्यादामा
आँच पुर्याएको भन्दै तत्काल सार्वजनिक प्रदर्शनबाट हटाउन माग गरेको छ।
महासंघका अध्यक्ष लक्ष्मीकिशोर सुवेदी
र महासचिव तुलाबहादुर थापाद्वारा हस्ताक्षरित विज्ञप्तिमा भनिएको छ, 'महिला शिक्षकप्रति लक्षित अमर्यादित शब्द र भाव संयोजन
गरिएको उक्त गीतले शिक्षक र शिक्षण पेसाको गरिमामाथि गम्भीर प्रहार गरेको छ।' महासंघले सम्बन्धित पक्षलाई उक्त गीत तुरुन्त बन्द गर्न
आग्रह गर्दै, यदि यस्ता सामग्रीले निरन्तरता पाएमा
त्यसबाट उत्पन्न हुन सक्ने असहज परिणामको जिम्मेवार चलचित्र निर्माता र कलाकार
स्वयम् हुने चेतावनी दिएको छ।
दुर्गेश थापाको शब्द, संगीत र स्वर रहेको तथा बविना किराँतीको स्वर समावेश उक्त गीतमा प्रयोग गरिएका दुईअर्थी शब्द र नृत्यका शैलीहरूका कारण हाल सामाजिक सञ्जालमा समेत व्यापक आलोचना भइरहेको छ। प्रदीप लामाको कोरियोग्राफी रहेको उक्त गीतमा दुर्गेश थापासहित प्रियंका कार्की, आर्यन सिग्देल र आयुष्मान जोशी फिचर्ड छन्।
सुवेन्दु घोषद्वारा निर्देशित यस चलचित्रको निर्माण
प्रियंका कार्की जोशी, आयुष्मान कार्की, क्याबिनेट श्रेष्ठ र प्रनित कार्कीले संयुक्त रूपमा गरेका
हुन्। शान बस्नेतको पटकथा र प्रियंका कार्कीको कथा रहेको यस चलचित्रमा प्रियंका
कार्की, सरोज खनाल, गौरी मल्ल, विशाल पहाडी, प्रमोद अग्रहरी, आर्यन सिग्देल, अनुपविक्रम शाही
लगायतका कलाकारहरूको अभिनय रहेको छ।
शिक्षक समाज निर्माणका आधारस्तम्भ
हुन्। उनीहरूले केवल पाठ्यपुस्तकको ज्ञान मात्र होइन, नैतिकता, अनुशासन र
नागरिक चेतनाको विकासमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छन्। यस्तो सम्मानित
पेसालाई हास्य, व्यंग्य वा मनोरञ्जनका नाममा
नकारात्मक, अपमानजनक वा गलत सन्देश दिने ढंगले
चित्रण गरिए त्यसले शिक्षक समुदायको मनोबलमा असर पार्न सक्छ। यसैले महासंघको
चिन्ता केवल एउटा गीतप्रतिको असन्तुष्टि मात्र होइन, शिक्षक पेसाको सामाजिक सम्मानसँग जोडिएको विषय पनि हो।
अर्कोतर्फ, कला र सिर्जनालाई अनावश्यक नियन्त्रण गर्ने प्रवृत्ति पनि
लोकतान्त्रिक समाजका लागि उपयुक्त मानिँदैन। कुनै गीत वा सिर्जनाप्रति असहमति भए
त्यसलाई संवाद, समीक्षा र सार्वजनिक बहसबाट समाधान
गर्ने संस्कार विकास हुनु आवश्यक छ। यदि कुनै सामग्रीले कानुनी सीमा वा सामाजिक
मर्यादा उल्लङ्घन गरेको ठहर हुन्छ भने सम्बन्धित निकायले निष्पक्ष मूल्याङ्कन
गर्नुपर्छ। तर केवल आलोचना भयो भन्दै सिर्जनात्मक स्वतन्त्रतालाई दबाउने प्रयास
पनि उचित हुँदैन।
यस घटनाले कलाकार र समाजबीचको
उत्तरदायित्वबारे पुनः सोच्न बाध्य बनाएको छ। सिर्जनाकर्ताले मनोरञ्जनसँगै सामाजिक
संवेदनशीलतालाई पनि ध्यान दिनुपर्छ भने आलोचक पक्षले पनि अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको
संवैधानिक मूल्यलाई सम्मान गर्नुपर्छ। आपसी संवाद र परिपक्व बहसबाट नै यस्ता
विवादको दीर्घकालीन समाधान सम्भव हुन्छ।
लोकतान्त्रिक समाजमा स्वतन्त्र
अभिव्यक्ति र पेसागत सम्मान दुवै समान रूपमा महत्वपूर्ण छन्। कुनै एकको संरक्षणका
नाममा अर्को पक्षको अधिकार कमजोर पार्नु उचित होइन। त्यसैले ‘मास्टर्नी गीत
विवादलाई आरोप–प्रत्यारोपको विषय बनाउनु भन्दा कलाकार, शिक्षक समुदाय र सरोकारवाला निकायबीच संवादमार्फत साझा
समझदारी कायम गर्नु नै सबैका लागि हितकर हुनेछ।
