सृष्टिको सबैभन्दा सुन्दर, रहस्यमय र असीम ऊर्जाको नाम हो— माया। भनिन्छ, यो सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड नै प्रेमको जगमा अडिएको छ। घामले धर्तीलाई गर्ने निस्वार्थ न्यानोपन होस् वा नदीले सागरसँग मिल्न गर्ने अनवरत यात्रा, यी सबै प्रकृतिका प्रेमिल स्वरूप हुन्। मानव जीवनको सन्दर्भमा त माया केवल एक भावना मात्र नभएर प्राणवायु नै हो। श्वास-प्रश्वासले भौतिक शरीरलाई जीवित राख्छ भने मायाले आत्मालाई जीवन्त बनाउँछ। त्यसैले त यो शाश्वत सत्य हो कि— जहाँ माया छैन, त्यहाँ जिन्दगी छैन।
मानिस भौतिक रूपमा जतिसुकै सम्पन्न किन नहोस्, धन, दौलत र ऐश्वर्यको चाङमाथि नै किन नबसोस्, यदि उसको हृदयमा प्रेमको सुवास छैन भने त्यो जीवन उजाड मरुभूमि समान हुन्छ। मरुभूमिमा जतिसुकै भव्य महल ठड्याए पनि त्यहाँ हरियाली र शीतलता हुँदैन, ठीक त्यसैगरी मायाविहीन जीवनमा शान्ति, सन्तुष्टि र खुसी भेटिँदैन। बिहान उठेदेखि बेलुका नसुतुन्जेल हामी जे-जति सङ्घर्ष गर्छौं, पसिना बगाउँछौं, त्यसको अन्तर्निहित उद्देश्य भनेकै आफूले माया गरेका मान्छेहरूको अनुहारमा मुस्कान देख्नु हो। यदि त्यो समर्पण र प्रेमको भावलाई मानिसको जीवनबाट झिकिदिने हो भने, हाम्रो दिनचर्या एउटा अर्थहीन यन्त्रको चाल जस्तो मात्र बन्न पुग्छ।
आजको आधुनिक समाज तीव्र गतिको भौतिक विकास र प्रविधिको पछाडि अन्धो भएर दौडिरहेको छ। हामीले विज्ञानको बलमा सिंगो संसारलाई एउटा सानो 'ग्लोबल भिलेज' (विश्वग्राम) मा त परिणत गर्यौं, हात-हातमा ग्याजेट्स बोकेर दुनियाँलाई मुट्ठीमा कैद गर्यौं, तर मानिस-मानिस बीचको मानसिक र भावनात्मक दुरी भने झन्-झन् फराकिलो बन्दै गएको छ। एउटै छानामुनि बस्ने परिवारका सदस्यहरूबीच पनि संवादहीनता छ। फलस्वरुप एक्लोपन, नैराश्यता र मानसिक तनाव आजको समाजका प्रमुख र डरलाग्दा समस्या बनिरहेका छन्। यसको एउटै मुख्य कारण हो— मानवीय संवेदना र निस्वार्थ मायाको खडेरी पर्नु। जब मानिसले आफूलाई कसैले माया गर्छ वा आफूले कसैलाई निस्वार्थ माया गर्नुपर्छ भन्ने महसुस गर्न छोड्छ, तब उसभित्रको मानवीयता मर्दै जान्छ।
मायाले मानिसलाई कमजोर होइन, असीमित साहस र ऊर्जा दिन्छ। माया केवल दुई विपरित लिङ्गी बीचको आकर्षण मात्र हुँदै होइन। यो त आमाको वात्सल्य, पिताको त्याग, साथीभाइको समर्पण र समाजप्रतिको उत्तरदायित्वमा झल्किने पवित्र भाव हो। जीवनको हरेक सङ्घर्ष, विपत्ति र दुःखको घडीमा यदि साथमा माया गर्ने मानिसहरू छन् भने, जत्रोसुकै पहाड जस्तो दुःख पनि पार लगाउन सहज हुन्छ। माया नै त्यो अमृत हो जसले हरेक असम्भवलाई सम्भव बनाउने तागत राख्छ। यसले मानिसलाई क्षमा गर्न, अरुको अस्तित्वलाई स्विकार्न, बुझ्न र एकअर्कालाई सम्मान गर्न सिकाउँछ। साहित्य, कला र सृजनाको मुहान पनि यही माया र संवेदना नै हो।
श्वास फेर्नु, खानु र मुटु धड्किनु मात्र जिन्दगी होइन; कसैको लागि धड्किनु र कसैको दुखमा पग्लिन सक्नु नै वास्तविक जिन्दगी हो। जीवनलाई साँच्चिकै बाँच्ने हो र यसलाई अर्थपूर्ण बनाउने हो भने हरेकले आफ्नो हृदयमा मायाको बिरुवा हुर्काउनु नितान्त जरुरी छ। आफ्नालाई माया गरौँ, समाजलाई माया गरौँ, प्रकृतिलाई माया गरौँ र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा— आफ्नो काम र आफूलाई पनि माया गरौँ। घृणा, इर्ष्या, क्रोध र स्वार्थले मानिसलाई भित्रभित्रै धमिराले झैं खोक्रो बनाउँछ, तर मायाले जीवनलाई पूर्णता दिन्छ। जहाँ मायाको बास हुन्छ, त्यहाँ आशा हुन्छ, त्यहाँ उज्यालो हुन्छ। र, जहाँ यी सबै कुरा हुन्छन्, त्यहीँ नै जिन्दगीले आफ्नो वास्तविक गीत गाउँछ।
