स्थानीय सरोकार/सिन्धुलाल्चोक । नेपालको संविधान २०७२ ले
परिकल्पना गरेको सङ्घीय शासन व्यवस्थामा स्थानीय तह जनताको सबैभन्दा नजिकको सरकार
हो । स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ ले दिएको अधिकार र जिम्मेवारीलाई प्रभावकारी
रूपमा कार्यान्वयन गर्न अहिले सूचना प्रविधि केवल विकल्प होइन, आवश्यकता
बनेको छ । यही यथार्थलाई आत्मसात् गर्दै पाँचपोखरी थाङ्पाल गाउँपालिकाले सूचना
प्रविधिलाई विकास र सुशासनको मूल आधार बनाउँदै डिजिटल रूपान्तरणको नयाँ अभ्यास
सुरु गरेको छ।
‘पाँचपोखरीको विकासको आधार, सूचना प्रविधिको
पूर्वाधार’ भन्ने नारालाई व्यवहारमा उतार्दै गाउँपालिकाले प्रशासनिक
सुधारदेखि सेवा प्रवाह, शिक्षा, योजना निर्माण र
विपद् व्यवस्थापनसम्म प्रविधिको प्रभावकारी उपयोग गरिरहेको छ । यसले स्थानीय सरकार
कसरी स्मार्ट र नागरिकमैत्री बन्न सक्छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ ।
यस परिवर्तनको मुख्य आधार निर्वाचित जनप्रतिनिधिहरूको
स्पष्ट दृष्टिकोण, दुरदर्शी नेतृत्व र सूचना प्रविधि शाखाको
उच्च कार्यक्षमता हो । नीतिगत तहमा नेतृत्वको दृढ प्रतिबद्धता र कार्यान्वयन तहमा
प्राविधिक जनशक्तिको दक्षताले गर्दा पाँचपोखरी थाङपालले डिजिटल सुशासनको क्षेत्रमा
उल्लेखनीय फड्को मारेको देखिन्छ ।
-
डिजिटल सुशासनतर्फको फड्को
गाउँपालिकाले प्रशासनिक पारदर्शिता र उत्तरदायित्वलाई बलियो
बनाउन डिजिटल हाजिरी प्रणाली लागू गरेको छ । मुख्य कार्यालयदेखि वडा, विद्यालय
र स्वास्थ्य संस्थासम्म लागू गरिएको यो प्रणालीले कर्मचारीको कार्यसंस्कृति र
समयपालनामा सुधार ल्याएको छ ।
त्यसैगरी Sutra, PAMS, EMIS, HMIS र Bolpatra
जस्ता
राष्ट्रिय प्रणालीहरूलाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालनमा ल्याएर पालिकाले सरकारी सेवा
प्रवाहलाई व्यवस्थित बनाएको छ । पालिकाभित्र जडान गरिएका केन्द्रीकृत CCTV प्रणालीले
सुरक्षा, अनुगमन र प्रशासनिक नियन्त्रणलाई थप प्रभावकारी बनाएको छ ।
-
कागजरहित प्रशासन र पारदर्शी सेवा
सूचना प्रविधिको प्रयोगमार्फत गाउँपालिकाले संस्थागत सञ्चार
प्रणालीलाई आधुनिक बनाएको छ । सरकारी मापदण्डअनुसार वेबसाइट अद्यावधिक गर्ने, सामाजिक
सञ्जालमार्फत गतिविधि सार्वजनिक गर्ने, शाखागत Official
E-mail र CUG SIM को व्यवस्था गर्ने जस्ता कदमले
सेवा प्रवाहलाई छिटो, सहज र पारदर्शी बनाएको छ ।
यसले स्थानीय सरकार र नागरिकबीचको दूरी घटाएको मात्र होइन, सेवाग्राहीका
गुनासा र सूचनाको पहुँचलाई पनि प्रभावकारी बनाएको छ ।
-
स्मार्ट पालिकाको अवधारणा
पाँचपोखरी थाङपालले परम्परागत प्रशासनिक प्रणालीलाई डिजिटल
माध्यममा रूपान्तरण गर्दै स्मार्ट पालिकाको अवधारणालाई व्यवहारमा उतारिरहेको छ ।
योजना व्यवस्थापन प्रणाली, दर्ता–चलानी प्रणाली, ई–सिफारिस, मोबाइल
एप, न्यायिक इजलास प्रणाली तथा डिजिटल नागरिक बडापत्र जस्ता
सेवाहरूले नागरिकलाई घरमै बसेर सेवा प्राप्त गर्ने वातावरण निर्माण गरेका छन् ।
यसले फाइल हराउने, ढिलासुस्ती हुने
र अनावश्यक प्रशासनिक झन्झट घटाउँदै सेवा प्रवाहलाई व्यवस्थित बनाएको छ ।
-
शिक्षा क्षेत्रमा प्रविधिको विस्तार
शिक्षा क्षेत्रमा प्रविधिको प्रयोग बढाउन गाउँपालिकाले
विद्यालय डिजिटलाइजेसन अभियान अघि बढाएको छ । विद्यालयहरूमा डिजिटल हाजिरी, प्रविधिमैत्री
कक्षाकोठा, ल्यापटप, प्रिन्टर, राउटर
वितरण तथा नियमित प्राविधिक सहयोगले शिक्षण प्रणालीलाई आधुनिक बनाउने प्रयास
भइरहेको छ ।
यसले ग्रामीण क्षेत्रमा पनि प्रविधिमैत्री शिक्षाको वातावरण
निर्माण गर्न सहयोग पुगेको छ ।
-
GIS र डिजिटल प्रोफाइलमार्फत वैज्ञानिक योजना
गाउँपालिकाले विकास योजनालाई तथ्यमा आधारित बनाउन GIS र GPS प्रविधिमा
आधारित डिजिटल घर नम्बर तथा डिजिटल हाउसहोल्ड प्रोफाइलिङ अभियान सुरु गरेको छ ।
प्रत्येक घरको अवस्थिति, जनसांख्यिक विवरण
र आधारभूत आवश्यकताको डिजिटल तथ्याङ्क संकलन भएपछि शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, सडक तथा
विपद् व्यवस्थापनका योजनाहरू थप वैज्ञानिक र लक्षित बन्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
विशेषगरी भौगोलिक रूपमा विकट क्षेत्रमा विपद् वा दुर्घटनाका
बेला GPS आधारित सूचना प्रणालीले उद्धार तथा राहत कार्यलाई छिटो र
प्रभावकारी बनाउन मद्दत पुग्नेछ ।
-
डिजिटल डेटा र विपद् व्यवस्थापन
गाउँपालिकाले संकलित डिजिटल डेटालाई राष्ट्रिय BIPAD
Portal सँग समायोजन गर्ने रणनीति अघि सारेको छ । यसले विपद्
जोखिमको मूल्याङ्कन, पूर्वतयारी तथा राहत व्यवस्थापनलाई थप
प्रभावकारी बनाउनेछ ।
साथै, डेटा सुरक्षा, नियमित
अद्यावधिक र क्षमता अभिवृद्धिका कार्यक्रममार्फत यो प्रणालीलाई दीर्घकालीन र दिगो
बनाउने तयारी पनि गरिएको छ ।
पाँचपोखरी थाङ्पाल गाउँपालिकामा भइरहेको यो प्रविधिमैत्री
अभियान केवल डिजिटल उपकरण जडान गर्ने कार्यक्रम होइन, यो
स्थानीय शासन सुधारको दीर्घकालीन दृष्टिकोण हो ।
नेतृत्वको दूरदर्शी सोच, स्पष्ट नीति र
सूचना प्रविधि शाखाको कार्यदक्षताको संयोजनले पाँचपोखरीलाई डिजिटल सुशासनको नमुना
पालिकाका रूपमा स्थापित गर्दै लगेको छ ।
स्थानीय सरकार यदि इच्छाशक्ति, योजना र प्रविधिसँग जोडिन्छ भने सीमित स्रोतसाधनमै पनि विकास, पारदर्शिता र नागरिक सेवामा ठूलो परिवर्तन सम्भव हुन्छ भन्ने सन्देश पाँचपोखरी थाङपालले दिएको छ ।
