स्थानीय सरीकार/काठमाडौँ । काठमाडौंको
गोकर्णेश्वर नगरपालिका–४ स्थित तालिनचोकमा शिखर शैलीमा निर्मित नयाँ कृष्ण
मन्दिरको उद्घाटन हुनु धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक दृष्टिले
महत्वपूर्ण उपलब्धि हो। आधुनिक विकासको तीव्र गतिसँगै परम्परागत सम्पदा र धार्मिक
आस्थाका केन्द्रहरू संरक्षण गर्ने चुनौती बढिरहेका बेला स्थानीय समुदायको
सक्रियतामा यस्ता संरचना निर्माण हुनु सकारात्मक सन्देश हो।
गोकर्णेश्वर नगरपालिका–४ स्थित तालिनचोकमा नगरपालिकाको ४०
लाख रुपैयाँको लगानीमा निर्माण सम्पन्न शिखर शैलीको कृष्ण मन्दिर उद्घाटन हुनु
धार्मिक पूर्वाधार विकाससँगै स्थानीय सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणतर्फको
महत्वपूर्ण कदम हो। धार्मिक आस्थाको केन्द्रका रूपमा मात्र नभई सामाजिक सद्भाव, सांस्कृतिक
निरन्तरता र स्थानीय पहिचानको प्रतीकका रूपमा यस्ता संरचनाले दीर्घकालीन महत्व
राख्छन्।
नेपालका अधिकांश धार्मिक सम्पदाले इतिहास, कला र
संस्कृतिको जीवन्त दस्तावेज बोकेका छन्। आधुनिक शहरीकरणको विस्तारसँगै परम्परागत
वास्तुकला र धार्मिक सम्पदाको संरक्षण चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको अवस्थामा शिखर
शैलीमा नयाँ मन्दिर निर्माण हुनु सकारात्मक पहल हो। यसले नयाँ पुस्तालाई आफ्नो
सांस्कृतिक विरासतसँग जोड्ने अवसर पनि प्रदान गर्छ।
शुक्रबार गोकर्णेश्वर नगरपालिकाका मेयर दीपक कुमार रिसाल र
उपमेयर सान्नानी लामाले संयुक्त रूपमा मन्दिर उद्घाटन गर्नु स्थानीय सरकार धार्मिक
तथा सांस्कृतिक पूर्वाधार विकासप्रति प्रतिबद्ध रहेको संकेत हो। कार्यक्रममा वडा
नं. ४ का अध्यक्ष जयराम महत, जनप्रतिनिधि, स्थानीयवासी
तथा विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तिहरूको सहभागिताले समुदायको अपनत्व र सहयोगको भावना
झल्काएको छ।
यद्यपि मन्दिर निर्माण मात्र अन्तिम उपलब्धि होइन। यसको
नियमित संरक्षण, सरसफाइ, पारदर्शी व्यवस्थापन र धार्मिक तथा
सांस्कृतिक गतिविधिको निरन्तर सञ्चालन पनि उत्तिकै आवश्यक छ। सार्वजनिक लगानीबाट
निर्माण गरिएका यस्ता संरचनाले दीर्घकालसम्म समुदायलाई सेवा दिन सक्ने गरी
व्यवस्थापन गरिनुपर्छ।
धार्मिक सम्पदालाई स्थानीय पर्यटनसँग जोड्न सकिए यसले
आर्थिक गतिविधिमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। व्यवस्थित मन्दिर परिसर, धार्मिक
उत्सव तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले आन्तरिक पर्यटक आकर्षित गर्दै स्थानीय
व्यवसायलाई टेवा पुर्याउने सम्भावना पनि रहन्छ।
तालिनचोकमा निर्माण सम्पन्न कृष्ण मन्दिरले स्थानीय
समुदायको धार्मिक आस्था सुदृढ गर्नुका साथै नेपाली परम्परागत वास्तुकलाको
संरक्षणमा पनि योगदान पुर्याउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। अब यसको संरक्षण, सदुपयोग
र व्यवस्थापनमा स्थानीय सरकार, मन्दिर व्यवस्थापन समिति र
समुदायबीचको सहकार्य नै यसको दीर्घकालीन सफलताको आधार बन्नेछ।
शिखर शैली नेपाली मन्दिर वास्तुकलाको विशिष्ट पहिचान हो। यस
शैलीमा निर्मित कृष्ण मन्दिरले केवल भगवान् श्रीकृष्णप्रतिको आस्था अभिव्यक्त
गरेको छैन, नेपाली कला, संस्कृति र
परम्परागत निर्माण शैलीको संरक्षणमा पनि योगदान पुर्याएको छ। यस्ता मन्दिरहरू
धार्मिक अनुष्ठानका केन्द्र मात्र नभई सामाजिक एकता, सांस्कृतिक
गतिविधि र पुस्तान्तरणका माध्यम पनि बन्ने गरेका छन्।
नेपाल धार्मिक तथा सांस्कृतिक विविधताले सम्पन्न देश हो।
मठ–मन्दिर, गुम्बा, मस्जिद र चर्चजस्ता सम्पदाले
हाम्रो सहिष्णुता र बहुलताको पहिचान स्थापित गरेका छन्। त्यसैले नयाँ धार्मिक
संरचना निर्माणसँगै तिनको दीर्घकालीन संरक्षण, व्यवस्थित
सञ्चालन र सार्वजनिक हितमा उपयोग पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण पक्ष हो। स्थानीय तह, समुदाय र
सम्बन्धित समितिहरूले पारदर्शी व्यवस्थापन र संरक्षणमा विशेष ध्यान दिन आवश्यक छ।
मन्दिर निर्माणले स्थानीय पर्यटन प्रवर्द्धनमा समेत टेवा
पुर्याउन सक्छ। धार्मिक पर्यटनको सम्भावना विस्तार हुँदै गएको वर्तमान अवस्थामा
आकर्षक वास्तुकला, व्यवस्थित परिसर र सांस्कृतिक
कार्यक्रमहरूले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई आकर्षित गर्न सक्छन्। यसबाट स्थानीय
व्यवसाय, रोजगारी र आर्थिक गतिविधिमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्न
सक्छ।
धार्मिक आस्थालाई सामाजिक सद्भाव, नैतिक
शिक्षा र सामुदायिक विकाससँग जोड्न सकिए मात्र यस्ता संरचनाको वास्तविक उद्देश्य
पूरा हुन्छ। उद्घाटनसँगै मन्दिरलाई आध्यात्मिक साधना, सांस्कृतिक
संरक्षण र सामाजिक सेवाको केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सके यसको महत्व अझ बढ्नेछ।
तालिनचोकमा शिखर शैलीमा निर्मित कृष्ण मन्दिरको उद्घाटन
स्थानीय समुदायका लागि गौरवको विषय हो। अब यसको संरक्षण, व्यवस्थापन
र प्रभावकारी उपयोगमा सबै पक्षले समान जिम्मेवारी निर्वाह गर्दै यसलाई भावी
पुस्ताका लागि जीवित सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा स्थापित गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
