काठमाडौँ । नेपालको कृषि व्यवस्था अझै पनि पशुपालनमा नै भर पर्छ । दूध, मासु, अण्डा, बोसोदेखि खेतबारीका लागि गोरु, मल तथा आम्दानीको स्रोतसमेत पशुपालनसँग जोडिएको छ । तर पछिल्लो समय पशुमा बाँझोपनको समस्या विकराल बन्दै गएको देखिन्छ । यो समस्या बढ्नु भनेको किसानको उत्पादन क्षमता घट्नु, आत्मनिर्भरता कमजोर हुनु र समग्र कृषि प्रणाली नै संकटमा पर्नु हो।
बाँझोपनका कारणहरूमा असन्तुलित आहार, रोग संक्रमण, समयमै उपचार नपाउनु, गुणस्तरीय बीउ–बिजनको कमी, इनसेमिनेशनमा त्रुटि तथा वैज्ञानिक व्यवस्थापनको अभाव प्रमुख रहेका छन् । धेरै किसान अझै पनि परम्परागत पद्धतिमा निर्भर छन्, जसले गर्दा पशु स्वास्थ्यलाई दीर्घकालीन क्षति पुगिरहेको छ।
राज्यतहबाट पनि यो विषयलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्ने देखिन्छ । पशु स्वास्थ्य सेवा, पशुपालक तालिम, गुणस्तरीय औषधि र भ्याक्सिन उपलब्ध गराउने, इनसेमिनेशन प्रणालीलाई व्यवस्थित गर्ने तथा अनुसन्धानमा लगानी बढाउने कार्य अत्यावश्यक भइसकेको छ। साथै, किसानलाई पोषणयुक्त दाना व्यवस्थापन र रोग नियन्त्रणबारे सचेत गराउनुपर्ने आवश्यकता छ।
पशुमा बढ्दो बाँझोपनलाई समयमै नियन्त्रण गर्न सके कृषि उत्पादनलाई जोगाउन सकिन्छ, किसानको जीवनस्तर उकास्न सकिन्छ र मुलुकको खाद्य तथा पोषण सुरक्षामा सुदृढता ल्याउन सकिन्छ । अन्यथा, यो समस्या अझ गहिरिँदै जाने निश्चित छ।
