डिजिटल प्रविधिले जीवनलाई सहज बनाएको छ । मोबाइल एप, अनलाइन भुक्तानी र सामाजिक सञ्जालले अवसरका ढोका खोलेका छन् । तर यही प्रविधिको दुरुपयोग गर्दै संगठित ठगी बढ्दै जानु चिन्ताजनक विषय बनेको छ ।
हालै सार्वजनिक भएको मोबाइल
एपमार्फत २५५ युवाबाट करिब १२ करोड रुपैयाँ ठगी भएको घटनाले हाम्रो डिजिटल सुरक्षा, नियमन र
सचेतनाको कमजोर पक्ष उजागर गरेको छ ।
‘एसएमसी नामको मोबाइल एपमार्फत २५५ नेपाली युवाको १२ करोड
ठगी भएको भेटिएको छ । यो ठगी ३७ वर्षीय चिनियाँ युवक ही
जियाङको नेतृत्वमा भएको पनि खुलेको छ । पर्साकी ६६ वर्षीया
सायरा खातुनको नाममा कम्पनी खडा गरी चितवनमा कार्यालय नै खोलेका उनले ‘एसएमसी एपको
सहकार्य विश्वप्रसिद्ध फिल्म कम्पनी युनिभर्स, वार्नर ब्रोज, डिज्नीलगायतसँग
रहेको दाबी गर्दै लगानी गर्दा मनग्य आम्दानी हुने र सदस्य बनाएबापत कमिसन पनि
मिल्ने प्रलोभन बाँड्दै ठगी गरेका हुन् ।
यो घटना केवल आर्थिक अपराध मात्र होइन, युवाको भरोसा र भविष्यसँग जोडिएको गम्भीर सामाजिक समस्या हो । छिटो आम्दानी, लगानीमा उच्च प्रतिफल र सजिलो रोजगारीको प्रलोभन देखाएर युवालाई आकर्षित गर्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ । बेरोजगारी, सीमित अवसर र डिजिटल साक्षरताको कमीले यस्ता जालमा पर्न युवाहरू बढी जोखिममा छन् ।
ठगीमा परेका धेरै युवाले ऋण लिएर वा परिवारको बचत लगानी गरेका हुनसक्छन्, जसको असर व्यक्तिगत मात्र होइन, पारिवारिक र सामाजिक तहसम्म फैलिन्छ ।
यस घटनाले नियामक निकायको भूमिकामाथि पनि प्रश्न उठाएको छ । एप दर्ता, सञ्चालन र प्रचारप्रसारमा पर्याप्त निगरानी नहुनु, शंकास्पद एपहरू समयमै पहिचान गर्न नसक्नु र कारबाही प्रक्रिया ढिलो हुनु ठगीकर्ताका लागि सहज बाटो बनेको छ ।
डिजिटल अर्थतन्त्र विस्तार हुँदै जाँदा कानुन, प्रविधि
र जनशक्तिको तयारी समानान्तर रूपमा बढ्न नसक्नु ठूलो कमजोरी हो ।
अब समाधान के ? पहिलो, सरकार र
नियामक निकायले डिजिटल प्लेटफर्म र एपहरूको कडाइका साथ दर्ता, अडिट र
निगरानी गर्नुपर्छ । अवैध एप र अनलाइन स्किम पहिचान गर्न साइबर इकाइलाई स्रोतसाधन
र प्रविधि सुदृढ बनाउन आवश्यक छ । दोस्रो, कानुनी कारबाही
छिटो र प्रभावकारी हुनुपर्छ, ताकि पीडितले न्याय पाऊन् र
सम्भावित अपराधीलाई कडा सन्देश जाओस् ।
तेस्रो, युवामाझ डिजिटल साक्षरता र वित्तीय
सचेतना बढाउन व्यापक अभियान चलाउनुपर्छ । “छिटो र धेरै कमाइ” भन्ने आकर्षक
प्रस्तावप्रति आलोचनात्मक सोच विकास गरिनुपर्छ । विद्यालय, कलेज र
समुदायस्तरमै सुरक्षित अनलाइन व्यवहार, लगानीका आधारभूत
नियम र ठगीका संकेतबारे शिक्षा दिनु आजको आवश्यकता हो ।
अन्ततः, प्रविधि आफैं दोषी होइन; यसको प्रयोग गर्ने हाम्रो प्रणाली र चेतना कमजोर हुँदा समस्या उत्पन्न हुन्छ । मोबाइल एपमार्फत भएको यो ठगी घटनाले हामीलाई समयमै सचेत गराएको छ । अब पनि पाठ नलिएमा यस्ता अपराध दोहोरिइरहनेछन् ।
डिजिटल नेपालतर्फ अघि बढ्दा सुरक्षा, नियमन र सचेतनालाई केन्द्रमा राख्नु नै दीर्घकालीन समाधान हो ।
