काठमाडौँ । नेपाली कांग्रेसको एक महिनाभन्दा बढी चलेको बैठकले अपेक्षित रूपमा महाधिवेशनको ठोस मिति र प्रक्रिया तय गर्न नसक्नु पार्टीभित्रको गम्भीर संगठनात्मक असक्षमता मात्र होइन, नेतृत्व तहको राजनीतिक अनिच्छा र अविश्वासको स्पष्ट छायाँ हो। नेपालको सबैभन्दा पुरानो र लोकतान्त्रिक दलले आफ्नै आन्तरिक लोकतन्त्रलाई सक्रिय बनाउने अवसर सरेर हातबाट खसिरहेको परिदृश्य चिन्ताजनक छ।
सबैभन्दा पहिले, गुट-उपगुटको आन्तरिक प्रतिस्पर्धा महाधिवेशन अवरोधको मुख्य कारण बनेको छ। पार्टीभित्र शीर्ष नेतृत्वदेखि प्रदेश तहसम्म जिम्मेवारी बाँडफाँड, सदस्यता अद्यावधिक, संगठन पुनस्रंरचना र संभावित नेतृत्व परिवर्तनका विषयमा गहिरो अविश्वास छ। सहमतिमै निर्णय लिने कांग्रेसको परम्परा यतिबेला आशीर्वादभन्दा बोझझैँ सावित भएको छ ।सहमति खोज्ने क्रममा कुनै निर्णय नै नहुने स्थितिले बैठक निष्क्रिय बनाइदियो।
दोस्रो, पार्टीभित्र सदस्यता र संरचना सम्बन्धी विवाद अझै समाधान हुन सकेका छैनन्। महाधिवेशनका लागि आधारभूत मानिने सक्रिय सदस्यता अद्यावधिक, वडा–क्षेत्र–जिल्ला तहका सम्मेलनको मोडालिटी, र आर्थिक पक्षमा स्पष्टता नआउँदा निर्णय लम्बिँदै गएको छ। नेतृत्वले यसलाई समाधान गर्न ठोस कार्ययोजना अघि नबढाउँदा बैठक ‘बहसको थलो’ मात्रै बन्यो।
तेस्रो, महाधिवेशनको निर्णय राजनीतिक रूपमा संवेदनशील छ। नयाँ नेतृत्व आउने सम्भावनाले वर्तमान नेतृत्वलाई असहज बनाएको छ। यसैले महाधिवेशनको मिति टुंग्याउन नेतृत्व तहबाट देखिएको अनिच्छाले बैठकको समय त बढ्यो तर परिणाम शून्य बन्यो। राजनीतिक दलले आफूभित्र लोकतान्त्रिक प्रक्रिया अघि बढाउनै नचाहने प्रवृत्ति लोकतन्त्रकै मूल्यसँग खिल्ली भएको जस्तै हो।
चौथो, देशको अस्थिर राजनीतिक परिवेशले पनि कांग्रेसलाई आन्तरिक निर्णयमा चञ्चल बनाएको छ। बदलिँदो गठबन्धन, प्रदेश सरकारका समीकरण र आगामी निर्वाचन पहिल्याउने रणनीतिमा एकरूपता नहुँदा महाधिवेशनलाई नेतृत्वले पछाडि धकेलिरहेको बुझिन्छ।
कांग्रेसले विगतका महाधिवेशनहरूमा देखाएको ऊर्जा, सहभागी लोकतन्त्र र संगठन सुदृढीकरणकै आधारमा आफूलाई राष्ट्रिय राजनीति नेतृत्व गर्न योग्य सावित गरेको थियो। तर अहिलेको सुस्तता र अनिर्णयले पार्टी मात्र होइन, समग्र लोकतान्त्रिक अभ्यासमै प्रश्न उठाएको छ।
महाधिवेशन कुनै ‘वैधता प्राप्त गर्ने औपचारिकता’ होइन ।यो कांग्रेसको जीवनधारा हो। त्यसैले पार्टी नेतृत्वले अझ ढिला नगरी स्पष्ट, पारदर्शी र समयबद्ध निर्णय गरेर लोकतान्त्रिक संस्कृतिलाई पुनः प्रतिष्ठित गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। देशले अब कांग्रेसको ‘अनिर्णायक बैठक’ होइन, निर्णय क्षमता भएको राजनीतिक नेतृत्व चाहन्छ।
