जलवायु परिवर्तन अहिलेको युगको सबैभन्दा गम्भीर र तात्कालिक चुनौतीहरू मध्ये एक हो। यो न त केवल वैज्ञानिक विषय हो, न नै केवल वातावरणविद्हरूको चिन्ता; यो त मानव अस्तित्वको संकट हो।
जलवायु परिवर्तनको प्रभावले देश, वर्ग, लिंग, भाषा वा संस्कृति फरक नपारी सबैलाई असर गर्छ, यद्यपि असरको मात्रा समान छैन।
हामी प्राय: जलवायु परिवर्तनलाई "इच्छा", "दया", वा "न्याय" को दृष्टिले बुझ्ने प्रयास गर्छौं—तर सत्य यो हो कि प्रकृति न भावुक हुन्छ, न न्यायी, न नै दयालु। वातावरणीय परिवर्तनहरू प्राकृतिक नियमहरू अनुसार घट्छन्, चाहे हामी त्यसको तयारीमा होस् वा नहोऊँ। कार्बनडाइअक्साइडको मात्रा बढेपछि पृथ्वी तातिन्छ; समुद्री सतह बढेपछि तटीय क्षेत्र डुबानमा पर्छन्। यसमा मानव अधिकार वा सामाजिक मर्यादा लागू हुँदैन।
पछिल्लो केही दशकमा तापक्रम वृद्धिदर, हिमाल पग्लिने गति, समुद्री सतहको वृद्धि, जंगल डढेलो र चरम मौसमी घटनाहरूले जलवायु संकटलाई गहिरो बनाएको छ। नेपालको सन्दर्भमा पनि हिमाली क्षेत्रको हिउँ पग्लिनु, बाढीपहिरोको जोखिम बढ्नु, खेतीपातीको चक्रमा गडबडी आउनुजस्ता समस्याहरू देखिएका छन्।
सवाल अब यो होइन कि हामीले परिवर्तन चाहन्छौं कि छैनौं। सवाल यो हो कि हामी त्यसका लागि तयार छौं कि छैनौं। जलवायु संकट रोक्न राजनीतिक इच्छा शक्तिको खाँचो छ, तर त्यो मात्रै पर्याप्त छैन। यसका लागि साङ्गठनिक, प्रविधिगत र सामाजिक रूपान्तरण अपरिहार्य छन्।
अबको आवश्यक कदम भनेको जलवायु शिक्षामा लगानी, दिगो ऊर्जा स्रोतहरूको प्रयोग, प्रदूषण घटाउने नीतिहरू, र आम नागरिकमा सचेतना बढाउनु हो। जलवायु परिवर्तन अब ‘हुन सक्छ’ भन्ने कल्पना होइन—यो भइरहेको यथार्थ हो, जसले हामी सबैलाई प्रभावित पार्दैछ।
निष्कर्षतः, जलवायु परिवर्तन न न्यायले रोक्न सकिन्छ, न दयाले परिवर्तन हुन्छ, न नै केवल इच्छाले सुधार आउँछ। आवश्यक छ त यथार्थ बुझेको कठोर निर्णय, तत्कालीन कार्यान्वयन र दीर्घकालीन योजनाबद्धता। प्रकृतिसँग सम्झौता सम्भव छैन, बरु यसको नियमसँग तालमेल गर्दै बाँच्ने बाटो खोज्नुपर्छ। यही समयको माग हो।
