निगरानी ब्यूरो/काठमाडौँ
।‘हुने बिरुवाको चिल्लो पात’ भने जस्तै सानै उमेर
देखि निडर, कोमल र सरल स्वभाव नवउदयमा तारा हुन् रिजवान आलम । सफलता
सधैं सुविधा, पहुँच र उत्तराधिकारबाट मात्र जन्मिँदैन । कहिलेकाहीँ सीमित
स्रोत, चुनौतीपूर्ण परिस्थिति र बलियो आत्मविश्वास नै विश्वस्तरीय
उपलब्धिको आधार बन्छ । नेपालको पूर्वी भूगोलमा पर्ने सुनसरीबाट विश्वका प्रभावशाली
शक्ति केन्द्रहरूसम्म पुगेको रिजवान आलमको यात्रा यही यथार्थको जीवन्त उदाहरण हो ।
सुनसरीमा
जन्मिएका रिजवान आलम सीमित अवसरका बाबजुद दृढ संकल्पसहित युएई र व्यापक अरब
क्षेत्रमा आफ्नो पहिचान निर्माण गर्न सफल भएका छन्।
सुनसरी जस्तो सामान्य परिवेशबाट
अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति, व्यापार र भूराजनीतिक नेटवर्किङको
केन्द्रसम्म पुग्नु कुनै आकस्मिक घटना होइन । रिजवान आलमको सुनसरीदेखि विश्व शक्ति
केन्द्रसम्मको सफल छलाङ्ग आफैमा युगान्तकारी
परिवर्तनको संभावग हो भन्दा फरक पर्दैन । यो निरन्तर परिश्रम, रणनीतिक
सोच, सांस्कृतिक समझ र समयसँगै आफूलाई रूपान्तरण गर्ने क्षमताको
परिणाम हो, आलम परिवारले
देखाएको गोरेटो । आलमले आफूलाई केवल उद्यमीका रूपमा सीमित राखेनन्, बरु
कूटनीतिक सहजीकरणकर्ता र अन्तर्राष्ट्रिय कनेक्टरका रूपमा स्थापित गरे ।
युएई र व्यापक अरब विश्वमा उनले
निर्माण गरेको सञ्जाल आज शक्ति, पूँजी र निर्णय केन्द्रहरूसँग
प्रत्यक्ष जोडिएको छ । मन्त्रीहरू, राजपरिवार, नीति
निर्माताहरू
र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थासँगको पहुँचले उनलाई केवल व्यवसायी होइन, विश्वासिलो
मध्यस्थको रूपमा चिनाएको छ । यस यात्रामा उनले रोजगारी सिर्जना, लगानी
प्रवर्द्धन र त्रिपक्षीय सहकार्यमार्फत नेपाल, भारत र अरब
विश्वलाई जोड्ने भूमिका खेलेका छन् ।
विशेष रूपमा उल्लेखनीय कुरा के हो
भने, उनले व्यक्तिगत सफलतालाई मात्र लक्ष्य बनाएनन् । नेपालको
ऊर्जा, लगानी र अन्तर्राष्ट्रिय दृश्यतासँग आफ्नो उपलब्धिलाई
जोड्ने प्रयास गरे । जलविद्युत् क्षेत्रमा FDI सहजीकरणदेखि
उच्चस्तरीय कूटनीतिक भ्रमण व्यवस्थापनसम्म उनका पहलहरूले नेपालको सम्भावनालाई
विश्वसामु प्रस्तुत गरेको छ ।
रिजवान आलमको यात्रा नेपाली
युवापुस्ताका लागि महत्वपूर्ण सन्देश बोकेको छ । आजको विश्वमा अवसर केवल राजधानी
वा विकसित मुलुकमा मात्र सीमित छैन । सही दृष्टिकोण, डिजिटल पहुँच र
विश्वव्यापी सोच भए स्थानीय भूगोल बाधा बन्दैन । उनी प्रमाण हुन् कि नेपाली युवाले
श्रम आपूर्तिकर्ताको छवि तोड्दै नीति, पूँजी र कूटनीतिक
तहमा पनि प्रभाव जमाउन सक्छन् ।
उनका प्रमुख उपलब्धिमूलक कार्यहरु
पनि छन् ।हजार भन्दा बढी नेपाली तथा अन्तर्राष्ट्रिय कामदारलाई रोजगारी दिने बहु
कम्पनी
स्थापना, युएई र अरब विश्वका मन्त्री, राजपरिवार तथा
उच्च–स्तरीय निर्णयकर्तासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध, भारतका
केन्द्रीय मन्त्री र मुख्यमन्त्रीहरूसँग औपचारिक तथा VVIP तहको
संलग्नता, भारत–नेपाल–अरब व्यापार तथा कूटनीतिक सहकार्यका लागि
त्रिपक्षीय सहजकर्ताको भूमिका, सन् २०२५ जुलाईमा नेपालको जलविद्युत्
क्षेत्रमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने प्रमुख FDI सम्झौताको सफल
सहजीकरण आलको ठुलो हात रहेको छ ।
समग्रमा, सुनसरीदेखि
विश्व शक्ति केन्द्रसम्मको रिजवान आलमको छलाङ्ग व्यक्तिगत सफलता मात्र होइन, नेपाली
क्षमताको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान हो । राज्यले यस्ता व्यक्तित्वलाई पहिचान गर्दै
संस्थागत सहकार्य गर्न सके, नेपालको कूटनीतिक र आर्थिक प्रभाव अझ
सुदृढ बन्न सक्छ । उनका कदमहरू भविष्यका लागि प्रेरणा मात्र होइन, सम्भावनाको
स्पष्ट संकेत पनि हुन् ।
अरब संसदसँग
ऐतिहासिक साझेदारी, कूटनीतिक माइलस्टोन र उच्चस्तरीय
भ्रमण;
विश्व कूटनीतिमा संस्थागत पहुँच र
उच्चस्तरीय सम्बन्धले कुनै पनि राष्ट्रको अन्तर्राष्ट्रिय हैसियत निर्धारण गर्ने
महत्वपूर्ण आधार बनाउँछ।
रिजवान आलमको सबैभन्दा उल्लेखनीय
उपलब्धिमध्ये एक अरब संसदका अध्यक्षसँग प्रत्यक्ष व्यापार साझेदारी स्थापना हुनु
हो । यो उपलब्धि नेपाली नागरिकका लागि दुर्लभ मानिन्छ। यसले नेपाली युवाहरू
परम्परागत श्रम भूमिकाबाट बाहिर निस्कँदै प्रभावशाली अन्तर्राष्ट्रिय नेतृत्व तहमा
प्रवेश गरिरहेको स्पष्ट संकेत गर्छ।
विशेषगरी अरब विश्वजस्तो रणनीतिक, आर्थिक र
ऊर्जाका दृष्टिले संवेदनशील क्षेत्रमा प्रभावशाली संस्थासँगको साझेदारीले साना
राष्ट्रहरूका लागि नयाँ सम्भावनाका ढोका खोलिदिन्छ। यही सन्दर्भमा, अरब
संसदसँग स्थापित ऐतिहासिक साझेदारी र त्यससँग जोडिएका कूटनीतिक माइलस्टोनहरू
नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थितिका लागि अर्थपूर्ण संकेत हुन्।
अरब संसद अरब विश्वको सामूहिक
राजनीतिक–कूटनीतिक आवाज हो। यस्तो संस्थासँग प्रत्यक्ष साझेदारी हुनु केवल
व्यक्तिगत उपलब्धि मात्र होइन, नेपालजस्ता देशका लागि कूटनीतिक
पहुँच विस्तारको अवसर पनि हो।
कूटनीतिक माइलस्टोन र उच्चस्तरीय
भ्रमणमा उनले कूटनीतिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्ध विस्तारमा पनि महत्वपूर्ण योगदान
दिएका छन्।सन् २०२२ जुनमा दुबईबाट शेख मोहम्मद बिन मकतूम जुमा अल मकतूमको नेपाल
भ्रमण सहजीकरण, सन् २०२३ मा अरब संसदका अध्यक्ष मोहम्मद अहमद अल यामाहीसँग
सम्बन्धित कार्यक्रमहरूमा प्रमुख भूमिका र हालै युएईका राजकुमारको नेपाल भ्रमण
समन्वय, जहाँ परम्परागत सुनको टिप भएको नेपाली खारी (औपचारिक पोशाक)
प्रदान गर्दै सांस्कृतिक आत्मीयता अभिव्यक्त गरियो।
यस साझेदारीसँगै सहजीकरण गरिएका
उच्चस्तरीय भ्रमणहरू कूटनीतिक माइलस्टोनका रूपमा लिन सकिन्छ। युएई तथा अरब विश्वका
प्रभावशाली व्यक्तित्वहरूको नेपाल भ्रमणले द्विपक्षीय मात्र होइन, बहुपक्षीय
सहकार्यको सम्भावना पनि उजागर गरेको छ। यस्ता भ्रमणहरूले राजनीतिक विश्वास निर्माण
गर्छन्, लगानी वातावरणबारे प्रत्यक्ष सन्देश दिन्छन् र सांस्कृतिक
आत्मीयता बलियो बनाउँछन्। कूटनीतिमा विश्वास नै सबैभन्दा ठूलो पूँजी हो, र
उच्चस्तरीय भेटघाटहरू त्यसका ठोस आधार हुन्।
कूटनीतिक सम्बन्ध अब परम्परागत
दूतावास र सरकारी पत्राचारमा मात्र सीमित छैन। आज अनौपचारिक कूटनीति, व्यक्ति
आधारित
नेटवर्क र सांस्कृतिक प्रतीकहरूले पनि ठूलो भूमिका खेलिरहेका छन्। औपचारिक
प्रोटोकलभित्र रहेर गरिने सहजीकरण, सांस्कृतिक
सम्मान र निरन्तर संवादले सम्बन्धलाई दीर्घकालीन बनाउँछ। यही प्रक्रियाबाट नेपाल र
अरब विश्वबीचको दूरी क्रमशः घट्दै गएको देखिन्छ।
नेपालका लागि यस्ता कूटनीतिक
माइलस्टोनहरू विशेष महत्वका छन्। ऊर्जा, पर्यटन, पूर्वाधार
र मानव संसाधनजस्ता क्षेत्रमा अरब विश्वसँग सहकार्य विस्तार गर्न सकिने स्पष्ट
आधार यिनैले तयार गर्छन्। तर यो अवसरलाई दिगो परिणाममा रूपान्तरण गर्न राज्यस्तरको
रणनीति, संस्थागत तयारी र निरन्तर कूटनीतिक सक्रियता अपरिहार्य छ।
यी पहलहरूले नेपाल र अरब
नेतृत्वबीच व्यापार, लगानी र कूटनीतिका नयाँ ढोका खोलेका छन्।
दुबईमा सम्पन्न भारतको मध्य प्रदेश, संयुक्त
अरब इमिरेट्स (यूएई) र नेपालबीचको उच्चस्तरीय संवादले दक्षिण एशिया–मध्यपूर्व
आर्थिक सहकार्यलाई नयाँ उचाइमा लैजाने संकेत दिएको छ। भौगोलिक रूपमा फरक भए पनि
पूँजी, बजार, श्रम र प्रविधिका साझा आवश्यकताले
यी तीन पक्षलाई एउटै सहकार्यको धागोमा बाँधेको देखिन्छ।
मध्य प्रदेश भारतको उदाउँदो
औद्योगिक केन्द्रका रूपमा कृषि प्रशोधन, औषधि, नवीकरणीय
ऊर्जा र उत्पादन क्षेत्रमा आकर्षक गन्तव्य बनिरहेको छ। यूएई विश्वस्तरीय वित्त, लगानी र
लजिस्टिक्स क्षमतासहित ग्लोबल हब हो। नेपाल भने जलविद्युत्, पर्यटन, जैविक
कृषि र युवा श्रमशक्तिको ठूलो सम्भावनासहित उदीयमान अर्थतन्त्र हो। यी
विशेषताहरूलाई रणनीतिक रूपमा जोड्न सके त्रिकोणीय सहकार्य सबैका लागि लाभदायक बन्न
सक्छ।
मध्य प्रदेशका मुख्यमन्त्री डा.
मोहन यादवले दुबईमा अरब संसद्का अध्यक्ष मोहम्मद अहमद अलयाम्म र नेपाली नागरिक
रिजवान आलमलाई भेटवार्ता गरेका छन् । नेपाली नागरिक आलम एचआरएच राजकुमार सलमान बिन
फैसल अल साउद इन्भेस्टमेन्ट एलएलसीका संस्थापक र महानिर्देशक हुन् ।
भारत-खाडी
संसदीय र लगानी साझेदारीमा त्रिपक्षीय संवादका अवसरमा उक्त भेटघाट र छलफल भएको हो
। मध्य प्रदेशका मुख्यमन्त्री डा. यादवले मध्य प्रदेश ग्लोबल डायलग २०२५ यूएई
संस्करणको एक भागको रूपमा दुबई भ्रमणका क्रममा अरब संसद्का अध्यक्ष मोहम्मद अहमद
अल्याम्महीसँग भेट गरे । बैठक नवीकरणीय ऊर्जा, खनिज, कृषि, खाद्य
प्रशोधन र सांस्कृतिक आदानप्रदानमा रणनीतिक साझेदारीलाई बढावा दिने कुरामा
केन्द्रित रहेको थियो ।
दुबईको संवादले तीन मुख्य आयाममा सहकार्यको सम्भावना देखाएको छ। पहिलो, लगानी र व्यापार यूएईको पूँजी र बजार पहुँच, मध्य प्रदेशको औद्योगिक आधार र नेपालको स्रोत सम्पदालाई जोडेर संयुक्त परियोजनाहरू अघि बढाउन सकिन्छ। दोस्रो, ऊर्जा र दिगोपन नेपालको जलविद्युत्, मध्य प्रदेशको नवीकरणीय ऊर्जा पहल र यूएईको हरित वित्त मिलेर क्षेत्रीय ऊर्जा सुरक्षामा योगदान दिन सक्छ। तेस्रो, मानव संसाधन र नवप्रवर्तन सीप विकास, स्टार्टअप सहकार्य र पर्यटन प्रवर्द्धनले दीर्घकालीन रोजगारी सिर्जना गर्न मद्दत पुर्याउँछ।
तर सम्भावनासँगै चुनौती पनि छन्।
नीतिगत समन्वय, लगानी सुरक्षाको प्रत्याभूति, पूर्वाधार र
लजिस्टिक्स, तथा पारदर्शी कार्यान्वयन संयन्त्र बिना सहकार्य कागजमै
सीमित हुन सक्छ। विशेषतः नेपालका लागि परियोजना छनोटमा राष्ट्रिय प्राथमिकता, वातावरणीय
दिगोपन र स्थानीय लाभ सुनिश्चित गर्नु अपरिहार्य छ।
- – विश्वव्यापी भूराजनीतिमा उदीयमान नेपाली युवा: रिजवान आलमको यात्रा;
२१ औँ शताब्दी केवल प्रविधिको तीव्र
विकासको कालखण्ड मात्र होइन । “डिजिटल
युग” हो भन्दा फरक पर्दैन । विश्वव्यापी शक्ति सन्तुलन
पुनर्संरचनाको ऐतिहासिक मोड पनि हो। हूर्किदो पुस्ताले बुद्धि, साहस, डिजिटल
प्रभाव र रणनीतिक अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्किङमार्फत सीमाना नाघ्ने क्षमता प्रमाणित
गरिरहेको छ। यिनै उदीयमान व्यक्तित्वहरूमध्ये एक नेपाली नाम अन्तर्राष्ट्रिय
वृत्तमा उदयमान नवतारा हुन्- रिजवान आलम।
नेपाली माटोमा जन्मिएमा आलम मध्यपूर्व/अरब
क्षेत्र आज विश्व राजनीतिका केन्द्रहरू मध्ये एक हो । ऊर्जा सुरक्षा, रणनीतिक
व्यापार मार्ग र तीव्र आर्थिक रूपान्तरणको धुरीका रूपमा। खाडी राष्ट्रहरू तेलआधारित
कूटनीतिबाट आर्थिक विविधीकरणतर्फ अग्रसर भइरहेका बेला, अरब संसद
अरब विश्वको सामूहिक राजनीतिक कूटनीतिक संस्थाका रूपमा प्रभावशाली निर्णय केन्द्र
बनेको छ।
यस्तो संस्थासँग प्रत्यक्ष पहुँच
बनाउने नेपाली युवाको उपस्थिति आफैंमा ऐतिहासिक मानिन्छ। रिजवान आलमले अरब
संसदमार्फत सरकारीस्तरको आधिकारिक प्रोटोकल विशेषाधिकार प्राप्त गरेका छन् जुन कुरा
३ करोड नेपालीको लागि खुसिको खबर पनि हो । जसले कूटनीतिक
सहजीकरणसहित बहुराष्ट्रिय आवागमनलाई सम्भव बनाएको छ। यसले नेपाललाई कूटनीति, व्यापार, सुरक्षा
र अन्तर्राष्ट्रिय लगानीका सन्दर्भमा अरब विश्वको भूराजनीतिक रडारमा थप स्पष्ट
रूपमा स्थापित गरेको छ।
– तीन भूराजनीतिक
क्षेत्रबीच सेतु;
आज द्रुत रूपमा एकआपसमा जोडिँदै
गरेका तीन प्रमुख भूराजनीतिक ब्लकहरू छन्—
- दक्षिण एसिया (सार्क क्षेत्र),
- अरब क्षेत्र (GCC/MENA),
- भारत–मध्यपूर्व रणनीतिक कोरिडोर।
रिजवान आलम यी तीनै क्षेत्रबीच
प्रभावकारी सेतुका रूपमा उभिएका छन्। उनको “दक्षिण एसिया अरब, भारत” रणनीतिक
नेटवर्कले प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (FDI) सहजीकरण, त्रिपक्षीय
सहकार्य प्रवर्द्धन र विश्वव्यापी संस्थागत सम्बन्ध सुदृढीकरणमा महत्वपूर्ण भूमिका
खेलिरहेको छ। यही कारणले उनी नेपालको उदीयमान भूराजनीतिक कनेक्टरका रूपमा चिनिन
थालेका छन्।
विश्व राजनीति तीव्र रूपले
पुनर्संरचित भइरहेको वर्तमान समयमा भूराजनीतिक शक्ति अब केवल राष्ट्र
राज्यहरूको
सीमाभित्र सीमित छैन। आर्थिक हित, ऊर्जा सुरक्षा, आपूर्ति
शृङ्खला, डिजिटल कूटनीति र मानवीय आवागमनले आज विश्वलाई बहु
केन्द्रीय
संरचनातर्फ डोर्याइरहेको छ। यही सन्दर्भमा दक्षिण एसिया, अरब
विश्व र भारत–मध्यपूर्व रणनीतिक कोरिडोरबीचको बढ्दो अन्तरसम्बन्धले नयाँ शक्ति
समिकरणको
संकेत दिएको छ।
दक्षिण एसिया विशाल जनसांख्यिक
क्षमता, युवा श्रमशक्ति र उदीयमान बजारको क्षेत्र हो। यद्यपि
राजनीतिक अस्थिरता र सीमित पूँजीका कारण यसको सम्भावना पूर्ण रूपमा उपयोग हुन
सकेको छैन। अर्कोतर्फ, अरब क्षेत्र ऊर्जा स्रोत, वित्तीय
पूँजी र विश्वव्यापी कनेक्टिभिटीको केन्द्रका रूपमा स्थापित छ। पछिल्ला वर्षहरूमा
खाडी राष्ट्रहरूले तेल आधारित अर्थतन्त्रबाट
विविधीकरणतर्फ अग्रसर हुँदै लगानी, पूर्वाधार, प्रविधि
र हरित ऊर्जामा ध्यान केन्द्रित गरिरहेका छन्। यसैबीच भारत–मध्यपूर्व रणनीतिक
कोरिडोरले व्यापार, लजिस्टिक्स र सुरक्षा सहकार्यलाई नयाँ गति
दिएको छ।
यी तीनै क्षेत्रबीच सेतु निर्माण
हुनु केवल आर्थिक सहकार्यको विषय मात्र होइन, दीर्घकालीन
रणनीतिक स्थिरताको आधार पनि हो। दक्षिण एसियाको उत्पादन क्षमता र श्रमशक्ति, अरब
विश्वको पूँजी र ऊर्जा, तथा भारत मध्यपूर्व
कोरिडोरको भौगोलिक रणनीतिक लाभ एकआपसमा जोडिन सके क्षेत्रीय
समृद्धिको बलियो आधार तयार हुन सक्छ।
यस्तो सेतु निर्माणमा औपचारिक
कूटनीतिसँगै अनौपचारिक कूटनीति, निजी क्षेत्र र विश्वव्यापी सञ्जाल
भएका व्यक्तिहरूको भूमिका पनि निर्णायक बन्दै गएको छ। डिजिटल युगमा व्यक्ति
आधारित
कूटनीति र नेटवर्किङले राष्ट्रहरूबीचको दूरी घटाइदिएको छ। सही दृष्टि, विश्वास
र दीर्घकालीन सोच भएका कनेक्टरहरूले व्यापार, लगानी र
कूटनीतिका नयाँ ढोका खोल्न सक्छन्।
नेपालजस्ता साना तर रणनीतिक रूपमा
महत्त्वपूर्ण देशका लागि यस्तो त्रिपक्षीय सहकार्य विशेष अवसर हो। ऊर्जा, पर्यटन, जलस्रोत
र मानव संसाधनका क्षेत्रमा दक्षिण एसिया–अरब–भारत सहकार्यबाट नेपालले प्रत्यक्ष
लाभ लिन सक्छ। तर यसको लागि स्पष्ट राष्ट्रिय प्राथमिकता, संस्थागत
तयारी र दीर्घकालीन रणनीति अपरिहार्य छ।
समग्रमा, तीन
भूराजनीतिक क्षेत्रबीच सेतु निर्माण भविष्यको अनिवार्यता हो।
– डिजिटल पुस्ताको कूटनीतिक सम्भावना बलियो;
राजनीतिक र आर्थिक अनिश्चितताबीच
पनि नेपाललाई विश्वव्यापी पहुँच, रणनीतिक सञ्जाल र राष्ट्रिय
प्रतिबद्धता बोकेका व्यक्तित्वहरूको आवश्यकता छ। रिजवान आलम जस्ता व्यक्तिहरू भू-राजनीतिक
“पावर मल्टिप्लायर” का रूपमा
उभिँदै, अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको दृश्यता र प्रभाव विस्तार
गरिरहेका छन्।
आजको विश्वमा भूराजनीतिक प्रभाव
केवल राष्ट्र राज्यमा सीमित छैन। विश्वव्यापी सञ्जाल भएका दूरदर्शी व्यक्तिहरूले
कथाहरू बदल्न, ढोका खोल्न र नयाँ गठबन्धन निर्माण गर्न सक्छन्। यही
सन्दर्भमा, रिजवान आलम डिजिटल पुस्ताको साहस, सम्भावना
र बढ्दो विश्वव्यापी प्रभावका प्रतीकका रूपमा—नेपाली युवापुस्ताको एक आशाजनक
कूटनीतिक–वाणिज्यिक नेताका रूपमा उभिएका छन्।
समग्रमा, दुबईको उच्चस्तरीय संवादले त्रिकोणीय सहकार्यलाई व्यवहारमा उतार्ने ढोका खोलेको छ। अब आवश्यक छ—स्पष्ट रोडम्याप, समयसीमा सहितका परियोजना, र नियमित संवाद। यदि प्रतिबद्धता र कार्यान्वयन एकसाथ अघि बढे, मध्य प्रदेश–यूएई–नेपाल सहकार्य क्षेत्रीय समृद्धिको सफल मोडेल बन्न सक्छ।
लेखक: जीवन शर्मा नेपाली खोजपत्रकार हुन् । शर्माले गहन बिषयवस्तु र तथ्यका आधारमा स्थानीय तह, भू-गोल र वैदेशिक क्षेत्रमा कलम चलाउने गर्छन् ।
