काठमाडौँ । काठमाडौंबाट ७२ हजार ९ सय ट्रामाडोल क्याप्सुलसहित दुई जना पक्राउ पर्नु सामान्य लागूऔषध बरामदको घटना मात्र होइन।
यसले नेपालमा औषधिजन्य मनोप्रभावी पदार्थको अवैध कारोबार कति संगठित र व्यापक
बन्दै गएको छ भन्ने स्पष्ट संकेत दिएको छ। यति ठूलो परिमाणमा ट्रामाडोल बरामद हुनु
भनेको यसको माग, आपूर्ति र वितरणको सञ्जाल निकै गहिरोसम्म फैलिएको हुन सक्ने
गम्भीर संकेत हो।
ट्रामाडोल चिकित्सकको सिफारिसमा प्रयोग गरिने पीडानाशक औषधि हो। तर यसको अनियन्त्रित प्रयोगले लत, मानसिक तथा शारीरिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्ने भएकाले धेरै देशले यसको वितरणमा कडा निगरानी अपनाएका छन्।
नेपालमा पनि पछिल्ला वर्षहरूमा ट्रामाडोल, कोडिन, नाइट्राजेपामलगायत
औषधिजन्य लागूऔषधको दुरुपयोग तीव्र रूपमा बढिरहेको देखिन्छ। यसले विशेषगरी
युवापुस्तालाई जोखिममा पारेको छ।
लागूऔषध नियन्त्रण ब्युरो, कोटेश्वरले ७२ हजार ९ सय ट्रामाडोल क्याप्सुलसहित दुई जनालाई पक्राउ गरेको हो। ब्युरोका अनुसार असार; २६ गते काठमाडौं महानगरपालिका–६, कुमारीगाल क्षेत्रमा लागूऔषध कारोबार भइरहेको विशेष सूचनाका आधारमा खटिएको प्रहरी टोलीले उनीहरूलाई पक्राउ गरेको हो।
पक्राउ परेकाहरूबाट औषधिजन्य मनोप्रभावी पदार्थ
ट्रामाडोल (Tramadol HCL) का ७२ हजार ९ सय क्याप्सुल बरामद गरिएको
प्रहरीले जनाएको छ।पक्राउ पर्नेमा सोलुखुम्बु माप्य दूधकोशी गाउँपालिका–६ का २७
वर्षीय किरण सुनाम र मकवानपुर हेटौंडा उपमहानगरपालिका–७ का २४ वर्षीय अनित लामा
रहेका छन्।
प्रहरीले उनीहरूको साथबाट बा.५७ प २४२४ नम्बरको स्कुटर र एक थान मोबाइल फोन समेत बरामद गरेको छ। लागूऔषध नियन्त्रण ब्युरोले पक्राउ परेका दुवै जनामाथि लागूऔषधसम्बन्धी कसुरमा थप अनुसन्धान भइरहेको जनाएको छ।
लागूऔषध नियन्त्रण ब्युरोले ठूलो परिमाणमा ट्रामाडोल बरामद
गर्नु सकारात्मक उपलब्धि हो। तर यति ठूलो परिमाणको औषधि बजारसम्म कसरी पुग्यो? यसको
स्रोत कहाँ हो? कसले आयात वा आपूर्ति गरिरहेको छ? पक्राउ
परेका व्यक्तिहरू केवल बोक्ने व्यक्ति हुन् वा ठूलो सञ्जालका सदस्य? यी
प्रश्नहरूको उत्तर खोज्नु नै अनुसन्धानको वास्तविक सफलता हुनेछ। दुई जनालाई पक्राउ
गरेर मात्र लागूऔषध नियन्त्रणको उद्देश्य पूरा हुँदैन; यसको
पछाडि रहेको सम्पूर्ण नेटवर्क भत्काउनु आवश्यक छ।
नेपाल पछिल्लो समय अन्तर्राष्ट्रिय लागूऔषध कारोबारका लागि
ट्रान्जिट र बजार दुवै बन्ने जोखिममा छ। खुला सीमा, कमजोर निगरानी, अनलाइन
माध्यमबाट हुने अवैध कारोबार तथा केही औषधि पसलहरूबाट हुने दुरुपयोगले समस्या अझ
जटिल बन्दै गएको छ। यसतर्फ राज्यका सबै निकायले संयुक्त रूपमा ध्यान दिन आवश्यक छ।
यस घटनाले औषधिको वितरण प्रणालीमाथि पनि प्रश्न उठाएको छ।
चिकित्सकीय प्रयोजनका लागि उत्पादन वा आयात गरिएका औषधि अवैध बजारसम्म कसरी
पुगिरहेका छन्? औषधि उत्पादक, आयातकर्ता, थोक
बिक्रेता र औषधि पसलहरूको निगरानी पर्याप्त छ कि छैन? सम्बन्धित
नियामक निकायले यस विषयमा गम्भीर समीक्षा गर्नुपर्ने बेला आएको छ।
लागूऔषधविरुद्धको लडाइँ केवल प्रहरीको जिम्मेवारी होइन।
परिवार, विद्यालय, समुदाय, स्वास्थ्य
क्षेत्र र स्थानीय सरकार सबैको समान भूमिका हुन्छ। युवालाई लागूऔषधको
दुष्प्रभावबारे सचेत गराउने, पुनर्स्थापना सेवाको पहुँच बढाउने
र कानुनको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्ने काम सँगसँगै अघि बढ्नुपर्छ।
७२ हजार ९ सय ट्रामाडोल क्याप्सुल बरामद हुनु राज्यका लागि चेतावनी पनि हो। यदि यसको मूल स्रोत, आपूर्ति शृङ्खला र आर्थिक संरचनालाई ध्वस्त पार्न सकिएन भने आज बरामद भएका हजारौं क्याप्सुलको ठाउँमा भोलि लाखौं क्याप्सुल बजारमा पुग्न सक्छन्। त्यसैले यो घटनालाई केवल बरामदको सफलता भनेर होइन, लागूऔषध नियन्त्रण प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी बनाउने अवसरका रूपमा लिनुपर्छ।
अपराधी पक्राउ गर्नु मात्र पर्याप्त
हुँदैन; अपराधको जरो उखेल्न सक्दा मात्र समाजलाई लागूऔषधको
दुष्चक्रबाट जोगाउन सकिन्छ।
